Gzel szler | Fkra | Hikaye | iir - air| ark szleri | Trkler | Sohbet odalar | Rya | Salk | Biyografi | islam | Gzeller | Payla




islam << anasayfaya geri dn
HIRSIZLIK - islamda islamiyette dinimizde
a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u v y z Namaz



Soru: HIRSIZLIK

Bakasnn koruma altndaki maln gizlice almak, temyiz gcne sahip, blu ana gelmi bir kimsenin, bakasnn korunan ve bozulmayan eylerden olan ve miktar on dirhem gm para veya bunun deeri kadar bir maln gizlice almak anlamna gelir.

Hrszlk; kitap, snnet ve icm delilleriyle yasaklanmtr. Kur'n'da yle buyurulur: "Hrszlk yapan erkek ve kadnn ellerini kesiniz" (en-Nisa, 4/41). Hz. Peygamber yle buyurmutur: "Sizden ncekiler u sebeple helk oldular, Onlar, erefli bir kimse hrszlk yapt zaman, hrsz serbest brakrlar. Gsz bir kimse hrszlk yapnca da, ona ceza uygularlard" (e-evkn, Neyl'l-Evtr, VII,131,136). Hrszlk sbit olunca, el kesme (had cezas) uygulanr. Had cezas gerekli olmayan durumlarda ise zararn tazmini yoluna gidilir.

Had cezas uygulandktan sonra, alnan mal elde bulunuyorsa, bu maln mlikine ide edilmesi gerektiinde slm hukukular arasnda gr birlii vardr. Ancak alnan mal telef olmusa, tazmini gerekip gerekmedii ihtilafldr.

Hanefilere gre, alnan mal helk olmusa, had cezas uyguland takdirde ayrca maln tazmini gerekmez. Yani had'le tazmin bir kiide toplanmaz. Eer, maln sahibi, mahkemeye bavurmazdan nce alnan maln tazminini talep etmise, hrsza el kesme cezas uygulanamaz. Eer had' din uygulanmasn hkimden istemise, artk hrszn, helk olan mal tazmini gerekmez. nk yukardaki yete yalnz had cezasndan sz edilmi, ayrca tazminata yer verilmemitir. Dier yandan Neb (s.a.s); "Hrsza had cezas uyguland zaman, artk mal tazmin etmesi istenemez" (Zeyla, Nasbu'r Rye, Msr,1938, III, 375). Mlikilere gre, hrsz zenginse hem had, hem de telef olan maln tazmin cezas birlikte uygulanr. Yoksulsa yalnz had uygulanr. fi ve Hanbellere gre ise, hrsz zengin olsun, yoksul bulunsun had ve tazmin cezas birlikte uygulanr. alnan mal misli ise, misliyle kyem ise kymetiyle tazmin ettirilir. nk had cezas Allah hakk, tazmin cezas ise kul hakk niteliindedir. Diyet ve keffrette olduu gibi, bunlardan birisi dierine engel tekil etmez (bn Rd, Bidyet'l-Mctehid, Msr; ts., II, 408 vd.; bn Kudme, el-Mun, VIII, 270; e-rz, el-Mhezzeb, II, 284; ez-Zhayl, el-Fkhu'l-slm ve Edilleth, VI, 95, 96).

Hrszln tekrar hlinde, slm hukukular, ilk hrszlkta hrszn sa elinin, ikincisinde ise sol ayann kesilecei konusunda gr birlii iindedir. Hanef ve Hanbellere gre, nc ve daha sonraki hrszlklarda, alnan maln tazmini, ta'zir (Devletin koyaca ceza) ve pimanlk gsterinceye kadar hapis cezas gibi cezalar uygulanr. Hz. Ali'nin uygulamas byle olduu gibi, Hz. mer'den de benzer uygulama nakledilmitir. Ashb- kiramn gz nnde yaplan bu uygulamalara, kar kan olmad iin, konu hakknda icm (ittifak) meydana geldii sylenmitir (el-Ksn, Bedyiu's-Sanyi', 2. bask, Beyrut 1394/1974, VII, 86; bn'l-Hmm, Fethu'l-Kadr,1. bask, Bulak 1316/1898, IV, 248; bn Kudme a.g.e., VIII, 264). Mlik ve filer, nc ve drdnc hrszlk suunda sol elin ve sa ayan kesilecei grn benimsemilerse de, bu konuda dayandklar Eb Hreyre'den rivyet edilen hadisin zayf olduu belirlenmitir (bn Rd, a.g.e., 409 vd.; Zeyla, a.g.e., III, 368).

Hrszlk cezasnn uygulanabilmesi iin, hrszda veya alnan malda bir takm artlarn bulunmas gerekir.

Hrszla lgili artlar unlardr:

Hrszn had cezasna ehil olmas gerekir. Bu da, onun akll ve erginlik ana ulam olmasn gerektirir. Bu yzden kk ocuklarla akl hastalarna hrszlk had cezas uygulanmaz. Neb (s.a.s) yle buyurmutur: " kiiden kalem kaldrlmtr; erginlik ana kadar ocuktan, iyileinceye kadar akl hastasndan ve uyanncaya kadar uyuyandan" (Buhar, Hudud, 22, Talak;11; Eb Dvud, Hudud,17; Tirmz, Hudd,1). Had cezas fiilin su ileme kastyla ilenmesini gerektirir. Kk veya akl hastasnn fiil su olarak nitelendirilemez. Hatta Eb Hanfe ve Zfer'e gre, toplu hrszlkta hrszlarn arasnda kk ve akl hastas bulunsa, hibirisine had (el kesme) cezas uygulanamaz. Eb Ysuf'a gre ise, bu konuda topluluktan, mal fiilen alan hangisi ise ona gre hkm verilir (el-Ksn, a.g.e., VI, 67; bn'l-Hmm, a.g.e., IV, 220).

alnan Malla lgili artlar:

1) Maln mtekavvim olmas. nsanlarn deer verdii tecavz yoluyla telef edildiinde tazmini gereken ve slm hukukuna gre alm-satm meru olan eye "mtekavvim mal" denir. Buna gre, bir kimse hr bir insan alsa, hrszlk cezas uygulanmaz. nk hr insan bir mal deildir. Ancak tazir cezas verilir. arap veya domuzu alma hlinde de hkm byledir. nk arap ve domuz, mslman hakknda kymetli mal saylmaz (bn'l-Hmm, a.g.e., IV, 230).

2) Maln nisap miktarnda olmas. Hanefilere gre, hrszlk nisab bir dnr (yaklak 4 gr. altn para) veya on dirhem (toplam 28 gr. gm para) yahut bu ikisine denk kymetteki mal veya paradr. Hz: Peygamber devrinde 1 dinr veya 10 dirhem para, iki tane kurbanlk koyun alabilecek kadar satn alma gcne sahiptir (es-Serahs, el-Mebst, 3. bask, Beyrut 1398/1978, IX,137; el-Ksn, a.g.e., VII, 77; bn'l-Hmm, a.g.e., IV, 220). Delil u hadislerdir: "On dirhemden az olan eylerde el kesme yoktur" (Nesa, Srk, 10; Zeyla, a.g.e., III, 359). "El kesme, ancak bir dinr veya on dirhem paray alma hlinde olur" (Zeyla, a.g.e., III, 360, III, 358). "Hrsza ancak kalkann sat bedeli kadarn almas halinde had uygulanr. Hz. Peygamber devrinde bu kymet, on dirhem idi" (Zeyla, a.g.e., III, 359).

ounluk slam hukukularna gre, hrszlk nisab, altndan dinarn drtte biri, veya hlis gmten dirhem yahut bunlarn kymetidir. Dayandklar delil u hadislerdir: "Dinarn drtte biri ve daha fazlas kadar hrszlkta had cezas uygulanr" (evkn, a.g.e., VII,124). "Kymeti dirhem olan kalkanda hrszlk had'di uygulanr ki bu da dinarn drtte biri kadardr" (Zeyla, a.g.e., III, 355; bn Rd, a.g.e., II, 408; bn Kudme, a.g.e., VIII, 240).

Burada, iki grn dayana olan hadisteki kalkan Hanefiler on dirhem kymetinde kabul ederken, dierleri drtte bir dinar veya dirhem olarak kabul etmilerdir.

alnan maln kymetinin, hrszlk tarihinden cezann uygulanaca vakte kadar on dirhemden aaya dmemesi gerekir. Ancak mal, bir ayp isabet etmesi veya telef olmas yznden eksilmi veya tamamen zayi olmusa bu durum had cezasna engel tekil etmez (el-Ksn, a.g.e., VII, 79; el-Bc, el-Mntek ale'l-Muvatta', VII, 158). ounlua gre ise, maln korunma yeri (hrz alt)nden alnd tarihe gre ilem yaplr.

slm hukukular, toplu hrszlkta alnan mal, herbirine blndnde nisab ayorsa hepsi iin had cezas uygulanaca konusunda gr birlii iindedir nisabn altna dyorsa Eb Hanfe ve fi'ye gre, hibirine had uygulanmaz. nk herbiri nisap kadar mal almam saylr (el-Ksn, a.g.e., VII, 78; bn'l-Hmm, a.g.e., IV, 225).

3) alnan eyin koruma (hrz) altnda olmas. Hrz, szlkte; bir eyin korunduu yer, demektir. Bir terim olarak; ev, dkkn ve adr gibi, detler bakmndan insanlarn mallarn korumak iin yaplan yerleri ifade eder. Hrz ikiye ayrlr: Hadiste: "Aataki meyve ve hurma gibi eylerde el kesme yoktur" (evkn, a.g.e., VII, 127; A. b. Hanbel, Msned, III, 464) buyurulur.

a) Kendi bana hrz saylan yerler. Bunlar, mallar korumak iin hazrlanan yerler olup, izinsiz girmek yasaklanmtr. Ev, dkkn, han, kasa, sandk gibi. Bunlarda beki bulunsun veya bulunmasn, kap ak veya kapal olsun hrz nitelii devam eder. nk bina veya yer hrz amacyla yaplmtr.

b) Bakas sebebiyle hrz saylan yerler. Bunlar mal saklamak iin yaplmam olan yerler olup, kendisine izinsiz olarak girilebilir ve giri yasa bulunmaz. Mescidler, yollar, resm daireler gibi. Bunlarn hkm bekisi bulunmad takdirde herkese ak olan kr, mera ve sahra hkmndedir. Bunlarda mala yakn yerde beki bulunursa, beki uykuda olsun uyank bulunsun, hrz yeri saylr. nk Neb (s.a.s) uykuda bulunan Safvn'n paltosunu alan hrsza had cezas uygulamtr (es-Serahs, a.g.e., IX,150 vd.; bn'l-Hmm, a.g.e., IV, 240; el-Ksn, a.g.e., VII, 73). Mal, koruma yerinden tam olarak ayrlmadka had cezas gerekmez.

Yankesici (tarrr)nin, bakasnn cebinden el abukluu ile parasn almas hlinde, had cezasnn uygulanaca konusunda gr birlii vardr. Mezardan kefen, altn di vb. eyler alann (nebb) hkm ise ihtilafldr. Eb Hanfe ve mam Muhammed'e gre, mezar hrszna hrszlk cezas uygulanmaz. nk mezarlklar kendi bana mal saklanan ve hr altnda bulunan yerler deildir (es-Serahs, IX, 159; el-Kasn, a.g.e., VII, 69). ounluk slm hukukularna gre ise, mezar hrszna da had cezas uygulanr. nk kefen de kendisine gre koruma altndadr. O da lnn mlk saylr. lnn miraslar, nebbn kefeni geri vermesini ve cezalandrlmasn isterler (Eb Zehra, Usul'l-Fkh, Msr ts, s. 126, 127). Hz. ie'den yle nakledilmitir: "Bizim llerimizi alan dirilerimizi alan kimse gibidir" (Zeyla, a.g.e., III, 366).

ar ve pazar yerlerinde umumun gvenine terkedilen mallara gelince, Hanefilere gre; bunlar geceleyin alnrsa hrszlk cezas uygulanr. Gndz alnrsa had uygulanmaz. nk gndz, buraya girme izni bulunduu iin hrz (koruma) art gereklemez. fii ve Mlikilere gre ise, esnafn kendine ait blme ve tezghnda veya teneke, kp, uval gibi kaplarda bulunan eyler rf bakmndan hrz altnda saylr ve bunlar alanlara had uygulanr. Ahmed b. Hanbel'e gre ise ar ve pazar yerinde beki varsa veya maln yannda gzetleyici bir kimse bulunursa hrsza had cezas verilir (ibn'l-Hmm, a.g.e., IV, 242; bn Kudme, a.g.e., VIII, 249-250).

4) alnan maln biriktirmeye elverili olmas, abuk bozulacak eylerden olmamas. Eb Hanfe ve mam Muhammed'e gre; kymeti nisap miktarndan ok olsa bile, abuk bozulan eylerde hrszlk cezas uygulanmaz. zm, incir, nar, elma, baklagiller, ekmek, ya veya kuru et, merubat, st, yourt ve benzeri gda maddeleri gibi. Bunlar uzun sre bekletmeye elverili olmad iin, hrz (koruma) altnda olsun veya olmasnlar, bunlar alana had uygulanmaz. Delil u hadistir: "Aataki meyve ve hurma gibi eylerde el kesme yoktur" (Ahmed b. Hanbel, Msned, III, 464). Bir yldan fazla biriktirilebilen dayankl tketim mallarnda ise hrszlk suu oluabilir. Ceviz, badem, kuru hurma; kuru meyve ve sirke gibi. Eb Ysuf'a gre, biriktirmeye elverili olmasa bile, gerekte meru olarak, yararlanlabilen herey maldr ve bunu alana hrszlk cezas uygulanr. Mesel gnmzde dayankl olmad halde meyveler nemli mallardan olmutur. Dier mezhebe gre, mal olarak edinilebilen ve alm satm meru olan her eit malda hrszlk suu sz konusu olur. Gda maddesi, kuma, hayvan, kymetli ta veya maden, av ve ie bunlar arasnda saylabilir. nk; "Hrszlk yapan erkek ve kadnm ellerini kesin" (en-Nisa 4/41) yeti genel anlam ifade eder.

5) alnan maln, asl itibariyle mubah olmamas. Bir eyin asl; ku, odun, kam, av hayvan ve balk gibi mbah mallardan ise, Eb Hanfe'ye gre, bunlar dru'l-slm'da bulunuyorsa el kesme cezas uygulanmaz. Dier mezhebe gre asl mbah olsun veya olmasn, bu mal alana had uygulanr (Zhayl, a.g.e" VI; 116, I 17).

6) alnan malda, hrszn alma hakknn bulunmamas gerekir (el-Ksn, a.g:e, VII, 70-72; bn'l-Hmm, a.g.e., IV, 229. vd.; es-Serahs, a.g.e., IX, 152, 178).

7) Hrsz iin alnan malda, bir mlk, mlk te'vili veya mlk phesinin bulunmas. Bu prensip gereince hrsz, riyet verdii, rehnettii veya kiraya verdii eyi almakla el kesme cezas uygulanmaz. Yine hrsz, beytlmalden (hazine, devlet mal) bir eyi alsa, kendisinin de bu toplum malnda hissesi bulunduundan had cezas uygulanmaz. Nitekim Hz. mer, Beytlmalden bir eyler alana had cezas uygulamamtr. Bir zekt memuru, Hz. mer'e mektup yazarak Devlet hazinesinden alann hkmn sordu. Hz. mer yle cevap verdi: "Onun elini kesme, nk, hibir kimse yoktur ki, kendisi iin beytlmlde bir hak bulunmasn". Dier, yandan Hz. Ali de Devlet mal alana had cezas uygulamamtr. Dayand prensip, Devlet malm btn tebeaya ait ortak mal saylmasdr, eer gayri mslim tebeadan (zmm) birisi devlet maln alsa had uygulanr. nk O'nun beytlmalde hakk yoktur. Yoksul bir kimse, yoksullarn yararland bir vakftan alsa, had uygulanmaz. Zengin alarsa uygulanr. nk O'nun bu vakfta hakk yoktur. Sonu olarak phe bulunan yerde had cezas uygulanmaz. Nitekim Neb (s.a.s) yle buyurmutur: "phe bulununca, gcnzn yettii kadar hadleri drnz" (Eb Dvud, Salat, 14; Tirmiz, Hudd, 2).

8) Hrszn, koruma altndaki yere girmek iin izinli saylmamas gerekir. Bir kimse, mahrem hsmlarndan veya einden bir eyler alsa, hrszlk haddi uygulanmaz. nk hsmlarnn bulunduu yere rfe gre izinsiz girebilir. Elerin birbirinin maln almada rf de cereyan edebilir. Bu yzden hrz (koruma) art gereklemez. Yine bir topluluun hizmetisi, bunlarn eyasndan, misafir ev sahibinden, ii girmeye izinli olduu i yerinden bir ey alsa, el kesme cezas uygulanmaz. nk, bir yere giri hakknn bulunmas, bu yeri onun hakknda hrz ortam olmaktan karr (es-serahs, a. g. e., IX, 151; el-Kasan, a.g.e., VII, 70, 75; bn bidin, Redd'l-Muhtr, III, 221). filerde daha kuvvetli gre gre usl ve fur dnda, dier hsmlardan ve elerden birinin dierinden, hrz altndaki maln almas hafinde hrszlk had cezas uygulanr. Delil, hrszlk cezasn bildiren yetin umm anlamdr.

Mal alnanda Bulunmas Gereken artlar:

Mal alnan kimsenin, bu mal zerindeki elinin hukuken geerli olmas gerekir. Bu el, e ayrlr: a) Mlk eli. b) Emnet eli. Veda ve riyet alann ve mudarade (emek-sermye) ortaklnda iletmecinin (mudarib) eli gibi. c) Dmn eli. Gasbedenin, pazarlk sonucu mal kabzedenin eli ile rehin alann rehin zerindeki eli gibi. Btn bunlardan birey alan kimseye had uygulanr. Hrszdan tekrar baka birisi alsa had uygulanmaz. nk hrszn eli, hukuken geerli bir el koyma deildir, Ondan almak, yoldan almak gibidir (el-Ksn, a.g.e., VII, 80; e-rz, el-Mhezzeb, II, 281).

Hrszln dru'l-adl'de yaplm olmas da had uygulamas iin arttr. Bir mslman dru'l-harb veya dru'l-bay'de hrszlk yapsa had cezas uygulanmaz. nk dru'l-adl dnda, Devlet bakan iin velyet yetkisi yoktur (el-Kasan, a.g.e., VII, 79).

Hrszln sbat:

Mahkemede hrszln isbat beyyine veya ikrar ile sabit olur. Beyyinenin kabul iin, ahitlik gibi genel, hadler ve ksas gibi zel artlar gerekir.

a) Erkeklik, Hrszlkta, kadnlarn ahitlii geerli deildir.

b) Adlet. Fsklarn ahitlii kabul edilmez.

c) Aslet. phe sebebiyle, ehdet zerine ehadet kabul edilemez.

d) Zaman amna uramamas.

Hrszlk iin bir sre sonra ahitlik yaplsa, phe yznden kabul edilmez.

e) Husmet veya dava alm olmas. Davay mal zerinde hukuk ele sahip olan kimsenin amas gerekir. Husmet ehliyeti alnan mal zerinde ya mlk sahibi veya emnet yahut da dmn eline sahip olmakla gerekleir (es-Serahs, IX,169; el-Ksn, a.g.e., VII, 81; bnu'l-Hmm, a.g.e., IV, 223, 252).

krarn artlar:

Hrszlk hkim nnde ikrarla da sabit olur. nk insan ikrarndan dolay itham altnda saylmaz. ounluk hukukulara gre, bir defa ikrar yeterlidir. Eb Yusuf ve Hanbelilere gre, ancak iki defa ikrarla hrszlk sabit saylr. nk ahitlerin says da iki tanedir (es-Serahs, a.g.e., IX,182; e-irz, a.g.e., II, 282).

Hrszlk cezasn Dren Haller:

1) Mal alnan kimsenin, hrszn ikrarn yalanlanmas. "Benim malm almad" demesi gibi.

2) Mal alnann, beyyinesini (delil) yalanlamas. "ahitlerim yalanc ahittir" demesi gibi.

3) Hrszn ikrarndan dnmesi. Bu durumda had cezas uygulanmaz. Fakat mal tazmin etmesi gerekir. nk ikrardan ruc hadler konusunda kabul edilir, fakat mali konuda kabul edilmez. Bu, ikrarda phe meydana getirir. Had phe ile der, fakat mal dmez.

4) Hrszn, ald mal, mahkemeye bavurulmazdan nce mlikine geri vermesi.

5) Hrszn, ald mala davadan nce hukuki bir yolla mlik olmas. Mal sahibi alnan mal, hrsza hibe etse veya satsa bu mal hukuk yolla intikal etmi olur. Artk had cezas da uygulanmaz. Hatta Eb Hanfe ve mam Muhammed'e gre, dava alm olsa bile, mahkeme sonuna kadar, mal hibe veya satma gibi bir yolla hrsza gese had cezas der. Dier ounluk hukukulara gre ise, mahkemeye bavurulduktan sonra artk hibe veya satla mlkiyet hrsza gese bile had cezas dmez. nk Neb (s.a.s) Savfan'n paltosunu alan hrszn elinin kesilmesini emrettii zaman, Safvan yle dedi: "Ben bunu istemedim. Palto ona sadaka olsun. Rasulullah (s.a.s) yle buyurdu: "Onu bana getirmezden nce, bunu yapman gerekmez miydi?" (el-Bc, a.g. e., VII, 162; el-Ksn, a. g. e., VII, 88 vd.; bn'l-Hmm, a.g.e., IV, 255 vd.).

Sonu olarak had cezalarndan maksat kamu dzenini salamak ve bu sularn toplumda aaca yaralar sarmak olduuna gre, hrszn, mala sahip olmas, zellikle mal alnan kimsenin davasndan vazgemesi halinde, had cezasnn dmesi amaca daha uygun grnmektedir.

Hamdi DNDREN
 


iletisim  Reklam  Gizlilik szlesmesi
Diger sitelerimize baktiniz mi ? Radyo Dinle - milli piyango sonuclari - 2017 yeni yil mesajlari - Gzel szler 2003- 2016 Canim.net Her hakki saklidir.