Gzel szler | Fkra | Hikaye | iir - air| ark szleri | Trkler | Sohbet odalar | Rya | Salk | Biyografi | islam | Gzeller | Payla




islam << anasayfaya geri dn
TESBH - islamda islamiyette dinimizde
a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u v y z Namaz



Soru: TESBH

Allah' noksan sfatlardan tenzih etme, ululama, Allah'a seri bir ekilde ibdet ve "sbhnellah" deme. "Sebbehe" fiilinin masdardr. sim olarak tesbih, Allah'n sfatlarn tesbih ederken, say saymak iin kullanlan ve otuz veya katlar kadar tanenin ipe dizilmesiyle meydana gelen halka demektir.

Tesbih'in oulu tesbihtir. Tesbih, subbh ve subhan gibi kelimelerle ayn kkten gelmektedir. Bu kelimelerin kk, "sebeha"dr. O da, havada veya suda hzl hareket etmek, geip gitmek demektir (el-sfahan, el-Mfredt, stanbul 1986, 324, sebeha mad.).

Tesbih kelimesi trkede tespih eklinde de kullanlr. Namazdan sonra 33 defa sbhanellah, 33 defa elhamdlillah ve 33 defa Allahuekber dualarn okumaya da tesbih denir. Bunlarn ilki subhanellah olduu iin, hepsine birden bu isim verilmitir.

Tesbih kelimesinin kknden gelen ve Yce Allah' tesbih eden, ululayan kelimeler Kur'an'da yze yakn yerde gemektedir.

Yce Allah Kur'an- Kerim'de, tesbihi zikirle berber anmtr: "Ey inananlar! Allah' ok zikredin (ann) ve O'nu sabah akam tesbih edin" (el-Ahzab, 33/41, 42).

Bu ayette Yce Allah, imn sahibi olan insanlardan hem Allah' zikretmelerini ve hem de tesbihte bulunmalarn taleb etmitir. Zikir ve tesbih, berber ilenmitir. Zaten tesbih, zikrin bir eididir. Zikir kelimesi, eitli tasavvufi kavramlar kapsamaktadr. Bunlardan biri de tesbihtir. Bu ayette geen tesbih iin, alimlerin eitli aklamalar vardr. Baz alimler bunu, esas manas olan Allah' her trl noksanlklardan ber klma diye yorumlamlardr. Bunu namaz ve dua manalarnda kabul eden alimler de vardr (el-Maverd, en-Nuketu ve'l-Uynu, Beyrut 1992, IV, 409).

Yine Kur'an'da, yerde ve gkte bulunan her eyin Allah' tesbih ettii haber verilmitir: "Gklerde ve yerde bulunan her ey Allah' tesbih etmitir. O, Aziz'dir, Hakm'dir" (el-Hadd, 57/1 ).

Bu ayet, Kur'an'da iki yerde daha olduu gibi tekrar edilmitir. (el-Har, 59/1; es-Saf, 61/1). Her yerde de, surelerin ilk ayetidir.

Ayetteki "Her ey Allah' tesbih etmitir" ifdesi, eitli ekillerde yorumlanmtr. Canl varlklarn Allah' tesbih etmeleri, O'nun her eit noksanlklardan ve yce anna yakmayan eylerden ber olduunu dil ile ifade etmeleridir. Btn alimler, canl varlklarn Allah' bu ekilde tesbih ettiklerini sylemilerdir. Fakat, canl olmayan varlklarn Allah' tesbih etmeleri hususunda farkl grler ileri srlmtr. Baz alimlere gre, canl olmayan varlklarn Allah' tesbih etmeleri, O'nun yaratclna, gcnn her eye yettiine delil olarak gsterilmeleridir. Bu eylerin varl, Allah'n yceliini gstermektedir. Onlarn bu hali, tesbihleridir. Baz alimler de, cansz varlklarn canl varlklar gibi Allah' zikrettiklerini sylemiler ve bu hususta delil olarak da u ayeti gstermilerdir:

"Yedi gk, arz ve bunlarn iinde bulunanlar, O'nu tesbih ederler. O'nu vg ile tesbih etmeyen hi bir ey yoktur, ama siz onlarn tesbihlerinin farknda deilsiniz. O, Halm'dir, ok balayandr" (el-sr, 17/44) .

Bu gr savunan alimlere gre, cansz sanlan her eyde, insanlarn fark edemedikleri bir canllk vardr. Btn eya, atomlardan meydana gelmitir. Atomun ekirdei etrafndaki elektronlar, akla aknlk verecek bir hzla dnmektedir.

Dier baz limlere gre, ise, kinattaki her ey, canl ve cansz btn varlklar, Allah'n emrindedirler. Yce Allah, diledii gibi bu varlklarda tasarrufta bulunur. Her ey onun emrinin karsnda teslimiyet ierisindedir. Onlarn tesbihleri, bu teslimiyetleridir (Muhammed Ali es-Sabn, Safvet't-Tefsr, stanbul 1987, III, 319 vd.).

Bir de yukardaki ayette, "her ey Allah ' tesbih etmitir" derken, mazi fiil kullanlmtr. Yani gemi zaman ifdesi ile anlatlmtr. Baka birka ayette ayn mana dile getirilmi; ancak muzari fiil kullanlmtr. Bu durumda mana: "Her ey Allah' tesbih eder" (el-Har 59/24; el-Cuma 62/1; et-Tebun 64/1) eklinde olur. Kur'an'da, bu gibi durumlarda fiil mazi olarak kullanlsa da, muzari manasnda kabul edilir ve ayn mana ile yorumlanr. Buna gre, Her ey Allah' tesbih etmitir" ve "Her ey Allah' tesbih eder" ayetinin manas ayndr (ez-Zemaher, el-Kef, Msr 1977, VI, 81).

Tesbih ile ilgili dier baz ayetlerin meli yledir:

Sen Rabb'ini hamd ile tesbih et (O'nu vecek szlerle an, subhnellhi velhamdulillhi de) ve secde edenlerden ol" (el-Hicr, 15/98).

Melekleri grrsn ki, arn etrafn evirmi olarak Rabb'lerini vg ile tesbih ederler, anarlar. (O gn) aralarnda hak ile hkmedilmi ve Hamd lemlerin Rabb'ine mahsustur denmitir" (ez-Zmer, 39/75).

"(Ey Muhammed, sen) sabret. Allah'n va'di mutlaka gerektir. Gnahna da istifar et ve akam sabah Rabb'ini verek tesbih et. (O'nun annn yceliini an)" (el-M'min, 40/55)

"Rabb 'inin yce adn tesbih et (O 'nun eksikliklerden uzak olduunu an)" (el-A'l 87/1).

Hz. Muhammed (s.a.s) de, her hususta olduu gibi tesbih konusunda da mmetine tavsiyelerde bulunmu, onlara rnek olmutur. Tesbih hakknda syledii baz hadisler yledir:

"Dile hafif, mizanda ar ve Rahman'a sevimli iki cmle (vardr): Allah' noksan sfatlardan tenzih ve hamd ile tesbih ederim. Byk olan Allah' tesbih ederim, O'nun an ne ycedir!" (Muhammed b. Allan Deil'l-Flihn, Msr 1971, IV, 210).

"Allah'a gre szlerin en sevimlisini sana haber vereyim mi? Allah'a gre szlerin en sevimlisi, phesiz ki: Sbhnellhi ve bihamdihi cmlesidir"(Muhammed b. Allan, a.g.e., IV, 214).

Ebu Hreyre (r.a)'dan nakledildiine gre, Muhacirlerin fakirleri Hz. Muhammed (s.a.s)'e gelerek yle dediler:

"Mal sahipleri yksek derecelere, sonsuz nimetlere eriip gittiler. Bizim gibi namaz klyor ve oru tutuyorlar. Onlarn fazla mallar var. stedikleri zaman haccediyor ve umre yapyorlar; cihat ediyor ve sadaka veriyorlar". Bunun zerine Hz. Muhammed(s.a.s):

"Ben size, sizi geenlere eriebileceiniz, sizden sonrakileri geride brakacanz ve sizin yaptnz yapandan baka hibir kimsenin sizden daha stn olamayaca bir eyi reteyim mi?" diye buyurdu. Ashap:

"Evet, ey Allah'n Resulu (retiniz)" dediler. Hz. Muhammed (s.a.s):

"Her namazn peinden otuz er defa tesbih, hamd ve tekbir okursunuz" buyurdu (Eb Dvud, mre, 20; Ahmed b. Hanbel, V, 196).

Yine Ebu Hureyre (r.a)'n anlattna gre, Hz. Muhammed (s.a.s) yle buyurmutur:

"Kim her namazn peinden otuz defa Allah' tesbih eder, otuz defa Allah 'a hamd eder ve otuz defa da Allah ' tekbir eder, yz tamamlamak iin de: L ilhe illallahu vahdehu l erike leh, lehlmlk ve lehlhamd ve huve ala klli eyin kadr, derse, hata ve gnahlar deniz kp kadar ok olsa bile balanr" (Mslim, Mesacid, 144, 145, 146).

Bir de Hz. Muhammed (s.a.s) uyumadan nce tesbihte bulunurdu (Ebu Davud, Edeb, 98). Ayn zamanda, "Her tesbih sadakadr" (Mslim, Musfirn, 84, Zekt, 53; Ahmed b. Hanbel, V, 167, 168) diyerek, tavsiyede bulunmutur. zel olarak tesbih namaz vardr. Bu namazda ok tesbih okunduu iin, Tesbih namaz denmitir.

Tesbih ederken, say saymak iin kullanlan ipe dizili bulunan halka halindeki tesbihe gelince, ya doksan dokuzluk veya otuz taneden oluur. Namazn sonunda tesbih ekmek namazla beraber baladna gre, say iin kullanlan tesbihin yapl da, o zamanlarda balam olmas gerekir. Tesbihlerin banda, dier tanelerden fark olarak uzun bir tane bulunur. Bu taneye imme ad verilir. Doksan dokuzluk tesbihlerde, her otuz tanenin arasnda konulan farkl yapda birer tane daha bulunur ki, bunlara da nifane denir. Her iki eit tesbihlerin ucunda uzun ince bir ss bulunur. Bu sse pskl veya kam ad verilir.

Tesbihler eitli maddelerden, trl ekillerde yaplr ve ekillerine gre ad alrlar. Tesbihlerin bir sanat eseri saylacak derecede gzel olanlar vardr.

Nureddin TURGAY
 


iletisim  Reklam  Gizlilik szlesmesi
Diger sitelerimize baktiniz mi ? Radyo Dinle - milli piyango sonuclari - 2017 yeni yil mesajlari - Gzel szler 2003- 2016 Canim.net Her hakki saklidir.