Gzel szler | Fkra | Hikaye | iir - air| ark szleri | Trkler | Sohbet odalar | Rya | Salk | Biyografi | islam | Gzeller | Payla




islam << anasayfaya geri dn
STHKAK - islamda islamiyette dinimizde
a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u v y z Namaz



Soru: STHKAK

Bir hakk isteme, onu hak etme. Bir ahsn, bir eyin mlkiyetini iddia etmesi, davasn isbat etmesi, hkimin bu maln mlkiyetinin ona ait olduuna karar vermesi ve maldan bakasnn elini ektirmesi anlamnda bir slm hukuku terimi. istihkk; satm, trampa, rehin, taksim, sulh, icre, muskt, muzraa, mehir asndan evlilik, muhlea bedeli, vasiyet, vakf gibi akit ve mumelelerde sz konusu olur. Akdin feshi bakmndan istihkk ikiye ayrlr:

a) Mlkiyeti tam olarak ortadan kaldran istihkk. Burada, hak iddia edenden baka hi bir kimse iin mlkiyet hakk devam etmez. Hr bir insann satlmas gibi. Bu, hkimin hkmne ihtiya olmakszn akdin feshini gerektirir. Alan, satcya, sat bedeli ile geri dner.

b) Mlkiyeti bir kimseden bakasna geiren istihkk. ounlukla muamelede bu eit istihkak gerekleir. Bir kimsenin, bakasnn elindeki bir maln kendi mlk olduunu iddia etmesi ve bunu delille ispat etmesi gibi. Bu, dorudan akdi gerektirmez. nk mterinin mlkiyetinin batl olmasna yol amaz. Akdin sonucu, hak iddia edenin iczetine veya akdi feshetmesine bal olur. Hanefilerden salam bir gre gre, mteri satcsna sat bedeliyle rucu etmedike akit mnfesih olmaz. Zahir'r rivaye'den gelen daha salam gre gre akit, mcerred istihkk hkmyle (mahkeme karar ile) deil, karlkl rza ile fesholur. stihkk hkm, zilyed'e (mal elinde olan kimse) mil olur ve mal onun elinden alnr. Yine, zilyedin, mlk kendisinden ald herkesi de kapsamna alr.

stihkk, hak isteyenin delili (beyyine) ile sabit olursa, mteri satcya semenle geri dner. Burada, hkimin hkm, mme velayeti sebebiyle, dava konusu olan malla ilgili herkesi balar. Ancak istihkk iddias mterinin veya dava vekilinin ikrar yahut bu ikisinin yeminden kanmasyla sabit olmusa, rcu hakk bulunmaz. nk ikrar, ikrarda bulunandan bakasna gemeyen eksik bir delildir (bn Abidin, Redd'l-Muhtar; Msr, t.y., IV, 199-205).

Satlan bir mal zerinde nc bir ahsn istihkak iddias, ya bu maln bir blm, yahut da tamam hakknda olur. Maln bir bolm zerindeki hak iddias kabzdan nce olur ve hak iddia eden akde iczet de vermezse, akit hak istenen miktar kadar batl olur. nk bu ksmn, satcnn mlk olmad anlalm bulunur. Mal elinde tutann izni bulunmad iin akit geersizdir. Mteri geri kalan mal iin muhayyerdir. sterse bunu sat bedelinden kendi pay kadar bir bedelle kabul eder. sterse akdi reddeder. nk hak isteyen, raz olmaynca akdin btnl, akdin tamamlanmasndan nce mteri aleyhine paralanm olur. Paralanma ise mutla, yerlii gerektirir. istihkk iddias maln bir blm kabzedildikten sonra olmusa, satm akdi hak istenen miktar kadar btl olur. Eer mal, ev, otomobil, hayvan gibi blnmez cinsten olursa bu bir ayp saylr. Mteri dilerse bu hisseyi bedelden pay ile birlikte alr; dilerse akdi bozar. Ancak mal, iki ey olur veya misli mallardan bulunursa, blnebilir oluu dikkate alnarak, mteri hissesiyle geri kalan almaya zorlanabilir. nk burada safkann blnmesinde zarar yoktur. Bu yzden onun akdi reddetme muhayyerlii bulunmaz.

Hak iddia eden nc ahs, satlan maln mlkiyetini delil (Beyyine) ile ispat etse ve hkim onun lehine hkm verse, satm akdi bozulmaz: belki hak iddia edenin icazetine bal olur. O, icazet verirse mal, mteriye ait olarak kalr ve kendisi satcdan semeni alr. Satc, onun sat vekili gibi olur. nk sonradan verilen icazet, nceden verilen veklet gibidir. Hak iddia eden sata icazet vermez ve mal almay tercih ederse, eski satm akdi mnfesih olur. Satc, mteriye semeni geri vermeye borlanm bulunur.

stihkk iddias bir vakf yer hakknda olur ve mtevelli, yerin vakf mal olduunu ispat ederse, satm akdi kesinlikle mnfesih olur. nk hibir kimsenin vakfn satmna icazet verme hakk yoktur (el-Mevsil, el htiyar, II, 18, 19; el-Ksn, Bedyu's-Sanyi, V, 288 vd.; bn'l Hmm, Fethu'l-Kadr, V, 175; ez-Zhayl, el-Fkhu'l-slm ve Edilleth, V, 351, 352).

stihkk iddiasnn, mahkemede usulne gre isbat gerekir. slam'n ilk zamanlarnda gayri menkuller henz defterlere kayt edilmedii iin ahitle ispat ykmll onlar da kapsamna alyordu. Ca'fer b. Muhammed'in yle dedii nakledilir: "Hz. Peygamber'in kz Hz. Fatma, Hz. Ebu Bekir'e syle dedi: Fedek'i bana ver; nk babam onu bana vermiti. Halife Hz. Eb Bekir ondan ahit istedi. Bunun zerine mm Eymen ile Hz. Peygamberin azatls Rabh, ahitlik ettiler. Ancak Hz. Eb Bekir bir erkek iki kadnn ahidlik etmesini istedi.

Bir kere mlk haline gelen arazi artk srekli olarak mlikin olmaktadr. lemese de elinden alnmaz. Ancak vergisini demeye zorlanr. Ancak kuru mlkiyeti (rakabe) devlete ait olan mr araziyi ekip-bien bir sre terketse, iletmek zere bakasna verilirdi. Bu durumda artk istihkak davas da sz konusu olamazd. stihkk davas iin ilk devirlerde zaman amna rastlanmaz. Fkh kaynaklarnda grlen sreler ictihad rndr. Mcahid'in rivyetine gre, bir topluluk, bakasnn arazisine hurma eker. Arazi sahipleri davay Hz. mer'e gtrrler. Halife yle der: "Onlara araziyi teslim ederek, aalarn kymetini onlardan alp size vereceim" (Belazur, Fthu'l-Buldn, terr. Zakir Kadir Ugan, I, 54, 56; ibn Zenceveyh, Kitabu'l-Emvlden naklen, Ali afak, slm Araz Hukuku, stanbul 1977, s. 322, 323).

Arazi istihkaknda itihatla 36 yllk zaman am esas getirilmitir. 36 yl dava almamsa artk bavurma hakk olmaz. Devlet tarafndan belirlenen zaman am sreleri de olmutur. Mesel Hz. mer l araziyi ihya iin eviren, z yl iinde ihya etmezse artk hak iddia edemeyeceine hkmettii gibi, ard ardna yl bir araziyi ilemeyenin elinden, devlete ait bu arazi geri alnmakta idi. Dier yandan miri araznin tasarruf hakkn dren on yllk hak drc sre tannmtr. Mecelle'de zaman am konusu onbe maddede dzenlenmitir (Arazi Kanunnamesi, madde, 20; Ali Haydar Efendi, Arazi Kanunu erhi, s. 109, 114; Mecelle, madde, 1660, 1675; Ali afak, a.g.e., s. 323, 324).

Hamdi DNDREN
 


iletisim  Reklam  Gizlilik szlesmesi
Diger sitelerimize baktiniz mi ? Radyo Dinle - milli piyango sonuclari - 2017 yeni yil mesajlari - Gzel szler 2003- 2016 Canim.net Her hakki saklidir.