Gzel szler | Fkra | Hikaye | iir - air| ark szleri | Trkler | Sohbet odalar | Rya | Salk | Biyografi | islam | Gzeller | Payla




islam << anasayfaya geri dn
SMALYYE - islamda islamiyette dinimizde
a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u v y z Namaz



Soru: SMALYYE

iann mfrit ve btin bir kolu. mamiyyenin Hz. Ali neslinden altna imam Cafer a-Sadk (148/765)'n lmnden sonra byk olu smail'in adna ortaya kan bir frka. smailliye ias yedinci imam olarak Cafer es-Sdk'n byk olu smail'in olduu grndedirler. mmyye'ye gre kesin olarak akla kavuturulamam baz sebepler nedeniyle smail'de bulunan grev kk kardei Musa'ya intikal etmitir. Bu hakszln smail taraftarlarnca ve zellikle smail'in arkada Ebu'l-Hattab (138/755) tarafndan "smailiyye" ad altnda bir frka teekkl ettirilmitir. Zamanla kuvvet kazanan smailiyye frkas prensip ve grleriyle, ihtillci tekilat temellerini yine Ebu'l-Hattab'n oluturduu grlr. Bu frka taraftarlar smail'in lmyle olu Muhammed ve Ebu'l-Hattab'dan sonra Meymun el-Kaddh ve yerine olu Abdullah (261/784)'n gemesiyle ksa srede yaylma imkn buldu. Bunlar ayn zamanda slm ncesi eski Ortadou, ran ve Hind dinleri ile yeni Efltuncu felsefeden derledikleri inanlar ile Btn inan denilen bir akdenin mimarlar olmulardr.

Irak'ta ortaya kndan sonra iki buuk asr gibi uzun bir sre gizli olarak yrtlen frka faaliyetleri, bu zaman zarfnda d (teblici) ler araclyla Kfe, Basra, ran, Yemen, Bahreyn, Kuzey Afrika gibi yerlerde kurular tekilat merkezleri araclyla yaylma imkan buldu. Hatta belli bir mddet Bahreyn'de iktidar ele geiren diler, Karmatiler* adyla fazla yasamayan bir devlet kurmay baarmlardr. Bir ara Suriye ve Mezopotamya civarlarnda kardklar isyanlardan istedikleri sonucu alamadlar (289-294/901-906). Dler tarafndan bu tr faaliyetler arasnda nfuz kazanmak amacyla ortaya attklar "dnyann kurtuluu ve sulhu iin Mehdinin gelecei" gr zellikle iktisaden zayf ve bask altnda bulunan, Abbs ynetiminden honut olmayanlarca benimsenmitir. Bu zaman zarfnda smillik mevcut iktidara kar sosyal ve dini bir g olarak ortaya kt. zellikle Yemen'den Kuzey Afrika'ya gnderilen tebliciler (di) kendi gr ve dncelerini orada ylesine basaryla anlattlar ki, "gizli imam" sakland yerden karak halkn beklentisini geciktirmedi. Kendine "Mehdi" nvan vererek halife ilan eden "Mehdi" sayesinde smailler 297/909 ylnda Kuzey Afrika'da Fatum devletini kurdular. Mehdinin halfelii hilfetinin de balangc olmutur. Devletin Kuzey Afrika'daki kurulu dneminden sonra douya doru genileme siyaseti gderek 363/973 ylnda Kahire'ye sahip olan drdnc Ftm halifesi el-Muiz yeryznn tek halifesi olduunu iddia etme yoluna gitmitir.

Ftm hilfeti en parlak dneminde Msr, Suriye, Hicaz, Yemen, Kuzey Afrika ve Sicilya gibi topraklar elinde tutuyordu. smailiyye frkas fikr merkez olarak mehur el-Ezher Medresesi ve Camiini kullanyor ve burada yetien dler slm dnyasnn drt bir yanna teblici olarak gnderiliyordu. Sz konusu medresede renim grm Fatm melliflerinden bazlar unlardr: Kad Numan (363/974); Hamid'd-Din el-Kirmn 408/1017-1018); el-iraz (470/1077) vs..

Msr Ftmlerinin hzla yaylmas Selhaddin Eyyb'nin 567/1171 tarihinde yapt Msr seferinde onlar yenmesiyle yavalamtr. zellikle smailiyye frkasnn el-Mustansr'n (424-487/1036-1094) uzun halfelii dneminden sonra Nizar ve Musta'l diye iki kola ayrlmasyla daha da g kaybettii grlr.

smaililer arasndaki bu ekimeler ordu kumandanlarn Msr Ftm devletinde smailiyye aleyhtarlna gtrm ve ksa zamanda halfelik asker snfn elinde bir oyuncak halini almtr. el-Mu'iz zamannda ise tamamen asker bir hviyete brnm ve dini hviyetini kaybetmi yerel bir Msr hanedanl biimine dnmtr. Bu tr bir deiiklik frka taraftarlar arasnda honutsuzlua yol am ve bunun sonucunda ynetime kar isyanlar grlmeye balamtr. Bu isyanlarn en by mer Hayyam'n Niabur'dan rencilik arkada olan aslen ranl Hasan Sabbah tarafndan gerekletirilmitir.

el-Mustansr'n lmyle Nizr'a bey'at eden Hasan Sabbah ihtilalci fikirleriyle islm dnyasnda Btniye akdesinin yaycs olmutur. Dier taraftan Nizar'a bey'at etmeyenler ise Yemen'de aznlk olarak kalmlar ve Nizarlerin aksine Msta'lilii sessiz bir ekilde yaamaya almlardr. Bugn dahi Hindistan'da Bohora (Bohra) adyla tannmaktadrlar. Musta'lilerde kendi aralarnda Dvd ve Sleymn olarak blnmlerdir. Davdlerin merkezi Hindistan, Sleymanlerin ise Yemen'dir.

Bohra (Musta'li) lar Bombay, Baroda ve Haydarabat'da tekilatlanm 1931'de nfus olarak ikiyz onbin civarnda olduu tesbit edilmitir. Hindistan'da yaayan Barodalar kendi ilerinde yaamay tercih ederek Hindlilerle ilikileri ok snrldr. Bu durumda onlarn glerini yitirmelerini engellemekte ve daima blnmemi bir g olma zelliini korumalarn salamaktadr.

Dier yandan Yemen'de bulunan Sleyman Musta'lilerin ise 1930 ylnda 25-30 bin civarnda bir nfusa sahip olduklar grlmektedir.

Hasan Sabbah Nizar smllerin bana geerek 483/1090 ylnda Seluklu hkmdar Melikah'a kar ayaklanm, Kazvin'de Alamut kalesini ele geirerek Btin smailiye devletini kurmutur. Kaynaklara gre Hasan Sabbah Seluklular arasnda iilik propagandas yapmaya balam ve halk kendi etrafnda toplamaya almtr. Kendine bal bulunan adamlarn uyuturucu vererek fediler yetitirme yoluna gitmi ve bunlara Hahaler de denmitir. Melikah'n ciddi bir tehlike olarak grd bu durum karsnda Alamut kalesini kuatan Kzlsar! adl komutan Hasan Sabbah' ele geiremeden Melikah'n lmnden sonra geri dnmt. Bu durum smailiyye devletinin 654/1256 ylnda Moollar tarafndan ortadan kaldrlncaya kadar bir devlet olarak varln srdrmesini salamtr.

smliyye devletini kurarak merkez bir gce sahip olan bu frka taraftarlar XII. yzylda faaliyetlerini Suriye zerinde younlatrarak 1070-1079 yllarnda ele geirdikleri bu topraklar zerinde atklar medreselerle smaililiin yaycs olmaya devam etmilerdir. Hasan Sabbah'n etrafa sald korku Komutan Hlg'nun Alamut kalesini zaptyla (1256) ve son Alamut hakimi Rukneddin Hrah'n teslimiyle nispeten hafiflemi ancak frka olarak ran, Suriye ve Orta Asya'da varlklarn koruyabilmilerdir. XIV. asrda Nizari imamlar arasnda grlen blnme Suriye ve ran smailileri ile aralarndaki ilikiyi koparmtr. 1233/1840'da l. Aahan Hasan Ali ah'la Hindistan'da yeni bir devreye giren Nizari smaililii lll. Aahan olan Sultan Muhammed ah Ali zamannda (1202-1374/1885-1957) byk gelime gsterdi.

Bugn IV. Aahan olan Kerim ah Ali'nin idaresinde (1374/1957 imamete gelii) Nizar smlleri yalnz Hindistan'da deil, Avrupa, Asya, Afrika'da 22 lkede 20 milyon civarndadrlar. Bunlar Suriye, ran ve Afganistan'da iftilik; Hindistan, Pakistan ve Dou Afrika'da ticaret ve sanayii ile uramaktadrlar (bk. Bernard Lewis, smaililer, A, Ethem Ruhi Flal, amzda tikad slm Mezhepleri, Ankara 1986, s. 130 vd.; Fazlu'r Rahman, slm, ev. Mehmet Da-Mehmet Aydn, Ankara 1981, s. 220 vd.; rfan Abdlhamid, slm'da itikad Mezhepler ve Akaid Esaslar, ev. M. Saim Yeprem, stanbul 1981, s. 46 vd.; Suphi es-Slih, slm Mezhepleri ve Messeseleri, ev. brahim Sarm, stanbul 1981, s. 80 vd.).

Fkhn ibadet ve muamelelere ait hkmlerinde sn aeriyye'den pek farkllk gstermeyen smaililer, Hacca giderken, Kerbely ziyaret ederler. smaililer, btini inanlara sahiptirler. Fakat, Batnilii smailiyyenin bir kolu olarak kabul etmek yanltr. smaililerden Karmat yani, Hamdan b. Karmat b. E'as'a tbi olanlara Karmta (Karmatler) ad verilir. Bunlar hakikat yalnz imamn bildiini ve ancak onun bildirmesi (ta'lim) ile geree ulalabileceini syledikleri iin Ta'limiye adyla da anlmlardr. Ayn ekilde, te'vili kabul ettikleri iin Mevvile de denmitir.

smailiyye mezhebinin be esas kaidesi vardr:

a- mamlk: Sadece smail ve onun ocuklarna geer, baka birisi bu makama sahip olamaz.

b- mam, yeryznde Allah'n halfesidir. Bu halife Allah'n nurunu znde toplamtr. Bu sebeble Allah'n imamda zuhr ettiine inanmak din ve imana ait bir deer tar.

c- mamlk makamnda bulunan kiinin her sz ilh bir emir niteliine sahiptir.

d- mamlarn yapt her ey haktr. Onlar yanlmazlar, su ilemezler, bu bakmdan, masumdurlar.

e- Din ve iman bu mezhebe inanmakla mmkn olur. Dine balanmak imam'a tbi olmay kesinlikle gerekli klar.

smailiyye mezhebine gre imamlk gizlidir. Onun iin gerek imamn kim olduunu bilmek kolay deildir. Gizli kalan imamlk, Hz. Muhammed'in peygamber oluundan sonra ortaya kt. nsanlk tarihi boyunca gizli kalan, insanlara grnmeyen Hz. Muhammed'in peygamberliiyle ortaya kan gerek imam Hz. Ali'dir. mamlk Hz. Ali'den sonra onun nesline geti. Cafer-i Sadk'n byk olu sakland, gzlere grnmez oldu. mamlar ondan sonra yeniden ortaya kt ve grnd (smail Hakk zmirli, Yeni lmi Kelam, stanbul 1339, I, 161).

smaillerde "yedi imam" inanc deimez bir akidedir. Bu da onlara gre yedi saysnn mbarek oluundan kaynaklanr. Yedi gezegen, yedi kat sema, birer mbarek olu belirtisidir. Btn srlar yedinci imam bilir ve bu srlara btini mana ad verilir.

smailiyye mezhebinin sonraki dnemlerde en ok dikkat eken temsilcisi, efsanev bir ahsiyete sahip olan Hasan Sabbah'tr.

Naci YENGN

Necip TAYLAN
 


iletisim  Reklam  Gizlilik szlesmesi
Diger sitelerimize baktiniz mi ? Radyo Dinle - milli piyango sonuclari - 2017 yeni yil mesajlari - Gzel szler 2003- 2016 Canim.net Her hakki saklidir.