Gzel szler | Fkra | Hikaye | iir - air| ark szleri | Trkler | Sohbet odalar | Rya | Salk | Biyografi | islam | Gzeller | Payla




islam << anasayfaya geri dn
POTEK - islamda islamiyette dinimizde
a b c d e f g h i j k l m n o p r s t u v y z Namaz



Soru: POTEK

Rehin karl kullanlan bir beer hukuk terimi. Gayrimenkullerin ve resm sicile kaytl bulunan menkullerin rehini, sicillerine, mlkiyetin nakline engel olan bir erhin konulmas yoluyla olur. Bu rehin ilemine "ipotek", rehnedilen menkul veya gayri menkule de "ipotekli mal" denir. slm hukukuna gre rehin; ekonomik deeri olan bir menkul veya gayrimenkul bir bor veya hakkn teminat olacak ekilde hapsetmek, elde tutmaktr. "Rehin, bir mal ondan denmesi mmkn olan bir hak karlnda mahps ve mevkf klmaktr" (Mecelle, madde 701).

Rehin hakk, bir alacaa teminat tekil etmek zere tesis olunan bir haktr. Bu hak, rehnolunan eyin mliki bata olmak zere herkese kar ileri srlebilir. Rehin hakk sahibi, yani alacaklar rehnedilen eyi paraya evirtmek ve bu suretle alacan bundan almak hususunda yetkilidir. Bu bakmdan alacakl iin bir teminat tekil eder.

slm'n zuhrundan nce Araplar arasnda rehin uygulanyordu. Ancak vadesi gelen bor denmezse rehin olan rehnedilen eyi mlk edinebiliyordu. Bu ya rfe gre, ya da rehin akdi yaplrken konuulan mlk edinme artyla olurdu. slm, rehin akdi messesesini islah ederek her iki tarafn da haklarn salam esaslara balad. Bu arada, bor vadesinde denmedii taktirde, rehnedilen maln kendiliinden alacaklnn mlkiyetine geecei prensibini de yasaklad (el-Ksn, Bedyiu's-Sanyi', Msr. 1327/1909, VI, 145).

slm hukukuna gre, mal saylar her ey rehin olabilir. Menkul ve gayrimenkul ayrm yaplmaz.

slm hukukuna gre rehin akdi, mal fiilen alp vermekle (tet), yazl belge dzenlemek suretiyle veya sar dilsizin bilinen iaretiyle meydana gelir. Hatt alcnn veresiye satn ald bir mal kabzettikten sonra, satc yannda rehin olarak brakmas da caizdir. Ancak veresiye alman mal, daha kabzedilmeden kendi sat bedeli karlnda rehin braklamaz. nk satlan bir mal, alcya teslim edilmeden nce kendi sat bedeliyle (semen) tazmine tabidir. Yani byle bir mal henz kabzedilmeden, satc yannda iken telef olsa, artk satc alcdan sat bedelini talep edemez. nk byle bir maln ayrca rehinle teminata balanm olmasna gerek yoktur (. Nasuhi Bilmen, Istlahat Fkhyye Kmusu, stanbul 1970, VII, 8).

cap ve kabul srasnda ahit bulundurmak gerekmedii gibi, rehin akdiyle ilgili irade beyanlarnn yaz ile tesbiti ve imza ile doruluklarnn tasdiki de gerekmez. Kur'an- Kerm'de, borlarn ahit ve yazcnn bulunamad yolculuk srasnda rehinle teminata balanmasndan sz edilmesi bunu gsterir. Ayette yle buyurulur: "Eer yolcu iseniz, bir yazc da bulamadysanz, o vakit (borludan) alnacak rehinler de yeterli olur. Eer birbirinize gvenmiseniz, kendisine gvenilen kimse (borlu) Rabbi olan Allah'tan korksun da emanetini tam olarak desin. ahitlii gizlemeyin. Kim onu gizlerse, phesiz onun kalbi bir gnahkardr. Allah yaptnz her eyi bilir" (el-Bakara, 2/283).

Menkul rehni, alacaklya veya bir yed-i emne teslim edilecei iin ahit ve yazl belgenin olmay taraflar arasnda anlamazlklara yol amaz. Acaba gayrimenkul rehninde de bir ekil art gerekmez mi? Bir bina, daire, arsa veya arazinin rehnedilmesi de temelde aynen menkul rehni gibidir. Yani icap; kabul ve kabz yani gayrimenkuln zilyedliinin rehin hakk sahibine devri ile rehin akdi tekemml eder.

Ancak gayrimenkullerde zilyedliin devri menkuller kadar basit olmad gibi, zellikle tapu siciline kaytl olan gayri menkullerin devir ve temliki mcerred zilyedlikle gereklememektedir. hatta, gayrimenkuln zilyedinin ev sahibi, kirac vb. oluu dikkate alnmakszn, tapu kaytlar zerinden bakasna sat, hibe vb. yollarla devri mmkn olmaktadr. Ayni eyi gemi, uak, tren, kamyon ve otomobil gibi resm sicillere kaytl menkuller iin de sylemek mmkndr. slm devleti rehin akdinde ispat kolayl salamas iin bir takm ekil artlar koyabilir. Mesel; sicili tutular ve bir takm resm messeselerde kaytlar bulunan menkullerin rehnedilmesi hlinde bu sicil ve kaytlara erh verilmesi gerekli klnabilir. Motorlu tat aralarnn rehnedilmesi hlinde trafik kaytlarna erh vermek gibi... Yine, tapuya kaytl gayrimenkullerin rehnedilmesi hlinde de tapu sicillerine bu durumun erhedilmesi de byledir. Bu erhler rehin akdinin amacna ulamasna ve hukuk sonularn dourmasna yardmc olur. Mal sahibinin kt niyetli davranlarna kar, rehin hakk sahibi korunmu olur. nk byle bir erh bulunan menkul veya gayrimenkuln, rehin hakk sahibinden habersiz olarak nc bir ahsa devri mmkn olmaz. slm devleti bu gibi ekil ve isbatla ilgili konularda; vadeli borlanmalarn yaz ile tespitini ngren ayete (el-Bakara, 2/282) ve "istihsan" prensibine dayanarak kanunlar karabilir (Muhammed Eb Zehra, Usl'l Fkh, s. 263 vd.).

Rehinden ama, alacan teminat altna alnmas ve bor vadesinde denmedii takdirde gerektiinde rehnedilen mal sattrarak, alaca ondan tahsil etmektir. Bunun iin de rehin maln rehin ilemi devam ettii srece nc bir ahsa devredilememesi gerekir. Menkullerde, alacaklnn kabz veya yed-i emine teslim, bu garantiyi salar. Bakasna devir ve temliki ancak sicil kaytlar yoluyla olan menkul ve gayri menkullerde ise, sicile erh (ipotek) konulmas alacaklya bu teminat salayaca iin, ipotek ilemi, "kabz" yerine geer. Mlikler blnebilir ortak maln rehnini mer olduu esasna dayanarak bunu "resm rehin" adyla caiz grrler (ez-Zhayl, el-Fkhu'l-slm ve Edilletuhu, Dmak 1405/1985, V, 209, 210).

Menkul veya gayrimenkul bir maln rehin olabilmesi iin alm-satma (bey') elverili bir mal olmas gerekir. Bu yzden rehnin, akit srasnda mevcut olmas, ortak mlkse taksim edilmi bulunmas ve teslime g yetirilecek durumda olmas lzmdr. Ancak ortak mlk (m'), rehnedenin bir hakk ile megul olan bir mal ve baka bir eye bitiik (muttasl) durumdaki mal alm-satma konu olabilirken; baz slm hukukularna gre rehin akdine elverili kabul edilmemitir.

1. Ortak mallarn rehnedilmesi:

Hanefilere gre, ortak gayri menkuln (mu') rehni, taksime elverili olsun veya olmasn caiz deildir. Byle bir rehin akdi fasit olur. nk ortak bir mlkn yalnz bana yi bir cz'n, mesela te birini veya drtte birini ayrdedip kabzetmek mmkn olmaz. Ortaklarn her cz zerindeki yaygn mlkiyet hakk, belli bir czde kabzn gereklemesine engel olur. Hibe akdi bunun aksinedir. nk hibe, zarret sebebiyle taksime elverili olmayan ortak mallarda da geerli olur ve mmkn olan kabzla yetinilir.

Hanefilerin delili; "(Borludan) alnm rehinler de yeter" (el-Bakara, 2/283) ayetidir. Bu ayet, rehin akdinin ancak kabzla tamam olup, lzum ifade edeceine dellet eder. nk rehnin bir borca teminat tekil etmesi de bu ekilde mmkn olur. Aksi halde borlunun nezdinde kalrsa, onun dier mallarndan fark kalmaz. Kabz olmaynca rehin zelii de bulunmaz. Rehnin uygun olan anlam kabza hak kazanmakla mmkndr. Ortaklk, ortak mlkn sadece gelirini paylama hakk salad iin kabza engel olur (el-Ksn, Bedyu's Sany 1. bask, Beyrut 1328/1910, VI, 138; bn'l-Hmam, Fethu'l-Kadr, Kahire, ty. VIII, 203 vd.; Zeyl Tebyn'l-Hakik, Emriyye tab', VI, 68 vd.; el-Casss, Ahkam'l Kur'n, Beyrut, ty., II, 260; bn Abidin, Redd'l-Muhtr, Kahire 1307, V, 348).

Bir maln tamam rehnedildikten sonra y' bir cz' deil de belirli ve ifrazl bir blm; mesel yars, istihkak yoluyla zaptedilse, rehin akdi geri kalan ksm zerinde devam eder. bu ksm btn bor karlnda ipotekli saylr. Bu geri kalan ksm, rehin alann elinde telef olsa, bortan hissesiyle telef olmu bulunur. Bunun deeri borcun tmne yeterli olsa bile, borcun tamam dmez. Kalan yarya uygun olarak yars dm bulunur (el-Fetv'l-Hindiyye, Bulak 1310, V, 435, 436; Bilmen, a.g.e, VII, 13).

ounluk slm hukukularna gre ise, ortak mlkn, tamam gibi belli bir hissesinin rehnedilmesi, balanmas, tasadduku veya vakfedilmesi mmkn ve caizdir. Taksime elverili olup olmamas sonucu etkilemez. Sat geerli olan eyin rehne konu olmas da geerlidir. nk rehinden ama, alacak baka trl alnamad takdirde, rehnin satlarak, bunun sat bedelinden alaca tahsil etmektir. Ortak (mu') mal, sata elverili olup, onun sat bedelinden borcu demek mmkn olur. Bu konuda genel prensip udur: "Ortak olsun olmasn, sat caiz olan her eyin rehni de caizdir" (el-Ksn, a.g.e, VI, 138; bn Rd, Bidyet'l-Mctehid, Msr, t.y., II, 269; e-rz, el-Muhazzeb, I, 308; bn Kudme, el-Mun, Kahire, t.y., IV, 337).

Trk Meden hukukuna gre, mlkiyet; mstakil ve ortak mlk olmak zere ikiye ayrlr. Bir mala, birden ok kii birlikte mlik iseler, bu mlkiyet ortak mlkiyet adn alr. Bu da ikiye ayrlr:

a. Mterek mlkiyet: Birden ok kimse, bir mala her biri kendi hissesine ait olmak zere malik olup da, o ey fiilen taksim edilmemise, o kimseler mterek maliktirler. Ortaklardan her biri, hissesini bir bor iin rehin gsterebilir (T.M.K. Mad. 623). Mterek bir mlk taksim edilerek yu izle olunursa, tapu kaydnda bulunan ipotek ve haciz erhleri, ifrz edilecek ksmlar zerinde devam eder (Temyiz Mahkemesinin 27.1.1954 tarih ve 1-22/3 sayl ictihad birletirme karar; Dstur, XXXV, 1841). Mterek mlkiyette ortaklardan herbiri kendi hissesine tek bana maliktir. Yani yalnz kendi hissesi zerinde bamsz olarak tasarrufta buluna bilir. Rehin ilemi de buna dahildir (H. V. Velidedeolu, Trk Meden Hukuku, Umum Esaslar, 7. bask, stanbul 1968, I, cz. 1, s. 226).

b. tirak hlinde mlkiyet: Kanun veya mukavele gereince, bir ortaklk balants ile birbirine bal olan kimseler bu ortaklk dolaysyla bir eyin maliki olurlarsa, itirak hlinde malik saylrlar ve onlardan her birinin hakk o eyin tamam zerinde olur (T.M.K. Mad. 629). tirak hlindeki ortaklkta her ortak maln tm veya kendi hissesi zerinde tek bana tasarrufta bulunamaz. O malda; devir, fera, rehin, ipotek gibi temlk tasarruflarda bulunmas ortaklar ittifakla verecekleri karar ile mmkn olur. (T.M.K. Mad. 630/II). Byle bir karar sonucunda mlkiyet bakasna devredilmise ortaklk, kendiliinden sona erer (Velidedeolu, a.g.e., I, cz. 1, s. 226, 227, 319).

Trk beeri hukukunda itirak hlinde mlkiyet eidine giren ortaklklar ok snrl olup unlardr: Miras ortakl (T.M.K., Mad. 581); di ortaklk (T.B.K., Mad. 520); kar koca arasnda mal ortakl (B.K, Mad. 534; M.K. Mad. 211/1, 2); len ein miraslaryla sa kalan e arasnda uzatlm mal ortakl (M.K. Mad. 225) ve ile irketi emvli (M.K Mad. 323) bunlar arasndadr.

2. Baka bir eye bitiik ve onunla megul bulunan maln rehnedilmesi:

Hanefilere gre, rehnedilen eyin kabzdan sonra, rehin hakk sahibinin eli altnda bulunmas gerekir. Bu yzden aalar istisna edilerek bu aalarn zerindeki meyveleri, topra rehnetmeden, zerindeki ekini rehnetmek geerli deildir. nk aa ve toprak rehne dahil edilmeyince, rn kabzedilmi ve rehin alann kontrolne girmi bulunmaz. Yine rehnedilen maldan bakasyla megul olan bir mal da rehnedilmez. Bir yeri, zerindeki aalar veya ekinler mstesn olmak zere rehnetmek gibi. nk bu durumda, rehnedileni tek bana kabz mmkn olmaz. Burada ortak maln (mu') rehnedilememesi prensibine kyas yaplmtr.

ounluk slm hukukularna gre ise; ortak maln rehni caiz olduu gibi, kendisine baka bir ey bitien veya megul olan eyler de rehne konu olabilir. nk bunlarn, bitiik olan eyle birlikte teslimi mmkndr. Hanbellere gre, arazi veya evin rehninde, sata giren eyler rehin akdine de girer. Arazi rehninde, eer aalar meyveli ise, yetimi durumda olan ak meyveler rehne dahil olmaz. Meyveler akta deilse akde girer. Nitekim satm akdinde de ayn kritere gre amel edilir. filere gre ise meyveler akta olsun veya olmasn, mutlak olarak akde dahil deildir (el-Ksn, a.g.e., VI, 138, 140; bn'l-Hmm, a.g.e, VIII, 205; Zeyl, a.g.e., VI, 69; bn bidn, a.g.e., V, 350; bn Kudme, el-Mun, IV, 333, 340; el-Cezr, el-Fkh Ale'l-Mezhibi'l-Erbaa, 3. bask, Kahire, t.y., II, 326; Bilmen, a.g.e., VII, 11, 12).

Hamdi DNDREN
 


iletisim  Reklam  Gizlilik szlesmesi
Diger sitelerimize baktiniz mi ? Radyo Dinle - milli piyango sonuclari - 2017 yeni yil mesajlari - Gzel szler 2003- 2016 Canim.net Her hakki saklidir.