Gzel szler | Fkra | Hikaye | iir - air| ark szleri | Trkler | Sohbet odalar | Rya | Salk | Biyografi | islam | Gzeller | Payla


rasih nuri ileri kimdir ? rasih nuri ileri biyografi
Canim.net
a  b  c    d  e  f  g  h    i  j  k  l  m  n  o    p  r  s    t  u    v  y  z 
rasih nuri ileri

Rasih Nuri leri



1920 ylnda babasnn Mustafa Kemalin zel temsilcisi olarak bulunduu Cenevrede dodu. Tahsilini, Galatasaray, Haydarpaa ve Fen Fakltesinde yapt. 1939 ylnda niversitede militanla balad TKPye 1942de Ferit Kalmuk tarafndan kaydedildi. 1946da Dr. efik Hsnnn kurduu TSEKPnin yan kuruluu olan sendikalarda alt. Adana Sendikalar Birliini kurdu. 1948de Yedek Subay okulundan avu kartld. 1962de TPe kaydoldu, 1. Kongrede Merkez Komite yesi oldu. Aralk 1967de partiden ihra edildi. 1968de Milli Demokratik Devrim Dernei kurucusu ve Genel Sekreter Yardmcs oldu.
Mart 1970de kurulan stanbul i Birlii Genel Bakan oldu.
1973de Haziran Hareketi gizli rgt 1 numaral san olarak yargland, beraat etti.
1977de kinci TPe kaydoldu. Haziran 1990da TBKP kurucusu ve Merkez Komitesi yesi oldu.
Ocak 1992de Boz Mehmet ve ahap Bakrsanla Genel Merkezin sa sapmas zerine istifa etti.
1992de SBPye girdi. Byk Kongrede MKya seildi.
Daha sonra BSP kurucusu ve MK yesi oldu.
Halen Trkiye Komnist Partisi yesi ve konferans delegesidir. 3 Kasm 2002 Genel Seimlerinde TKPden stanbul aday oldu.


HAKKINDA YAZILANLAR

*Doan Apartman
Figen Nalan zkan
star.com.tr/ ehir rehberi

Galata Kulesi'ne kan sokaklarn birinde romantik, ekici, kollarn "U" eklinde Boaz'a am, 6 katl, 49 daireli, avlulu, terasl bir apartman var. Mimar belli deil ama hayat hikayesinin inili kl olduu biliniyor ve tam tamna 105 yanda...

Kimler yok ki o apartmanda... Trkiye'nin ilk kadn mimarlarndan Mualla Eybolu ve Trkolog Robert Anhegger ifti, aratrmac-yazar Rasih Nuri ve Bedia leri , stanbul Barosu Bakan Ycel Sayman, ressamlar, edebiyatlar....
ehrin kemekeinden kamak, gemii kysndan kesinden yakalamak iin yle bir Galata yapmanz yeterli. Bu semtin ara sokaklarn kefetmek, deiik renkleri, ruhlar, hikayeleri yakalamak, o zerine sinmi tarihi dokunun kokusunu iimize ekmek... Her bir sokak baka bir srprize kaynaklk eder.

te Galata'da Doan Apartman da insann gnlne bir ate gibi der. Her Beyolu'na kmda beni o gizemli avlusuna ekiverirdi. Doan Apartman'na uramadan geemez oldum. Sevdiklerimi gtrdm, tantrdm onunla. Doan Apartman'ndan dostlar edindim. Onlarla bir baka mekanda deil, o apartmanda ve kendi evlerinde grmek istedim hep. O byl dnyann birer parasydlar nk. Avlusunda uzun uzun oturdum, ryalara daldm...

Dardan baktmda, yeil panjurlu, kocaman bir apartman grmtm, ieri girdiimde ise bir rya. Her bir penceresinde zaman taklp kalmt. Bir o yana bir bu yana, ileri geri... Kocaman bir avlu, avluyu sarmalam ta duvarlar, duvarlarda gene yeil panjurlu pencereler, iekli eski zaman balkonlar ve gkyz. Nasl da merak etmitim bu dev binann hikayesini.

Kimler oturmutu, kimler oturuyordu... aldm ilk kap, aratrmac-yazar ve air Suphi Nuri leri'nin oturduu dairenin kaps. Zaten avluda karlatm kz Esin o gler yzl ifadesiyle "babam size her konuda yardmc olur. Buradan 4 numaral daireye kn" demiti.

Doan Apartman'n ilk kez aratrmac yazar , 21 yl nce, burada oturan eski dostu Mualla Eybolu'nu ziyarete geldiinde kefetmi.
Birka gn sonra da olu Suphi'yi bu muhteem binay gstermek iin gtrm. ans bu ya kaytan bykl kapc yolunu kesip "ne aradn" sorunca, o da binay oluna gstermek istediini syleyip, "Burada satlk daire var m" deyivermi; ve imdiki oturduklar daireyi gstermi kapc. O daireyi de satn alm zaten.

O bir ak
Suphi Nuri leri iin Doan Apartman bir ak. "Ak, evet akt ve hala da am bu apartmana" derken gzleri parldyor. O, bu apartmanda lmek istiyor. "Buray grp de hayran kalmamak mmkn m?" diyor bize Doan Apartman'n ve manzaray gstererek. Ve hemen ekliyor: "Aradm stanbul'u buldum burada."

Ahmet'i de Suphi Nuri leri'nin evinde tandk. O, btn ailesini sava srasnda kaybetmi, tek bana kalm bir Somalili. Ama Galata'da, Doan Apartman'nda hayat yeniden filizlenmi onun iin. Tp eitimi iin geldii stanbul'da ekonomik koullar nedeniyle marangozluk ve boyaclk yapmak zorunda kalm, ama hayata kar o kadar direnli ki, aynen Doan Apartman gibi her trl olumsuzlua kar dimdik ayakta. leri'lerin evinde onlara yardm ediyor. "Kendime bir baba, anne ve kz karde buldum" diyor. Galatay da ok renkli buluyor: ingeneler, Araplar, Etiyopyallar, Nijeryallar, Senegalliler...

Esin leri, bu apartmann prl prl genlerinden biri. Tpk Doan Apartman gibi gururlu, marur, cana yakn. Piyer Loti Lisesi'nde okuyor. O kendini bir stiklal Caddesi ocuu olarak tanmlyor. Baka bir yerde yaamas mmkn deil. Doan Apartman ise onun iin ok deerli. Anneannesi, bykbabas ve ailesi orada. "Togay var. Reklamc. Canm sklnca hemen ona kaarm. Benim snam. Doan Apartman'nn ehresi deiti. Buras gibi kozmopolit bir yerde altn gnleri yapmak ters geliyor" diyor.


Doutan sosyalist
Cemal A. Kalyoncu
Aksiyon 10 ubat 2001 Say: 323

Trk sosyalistlerinin ileri gelenlerinden biri olan , hem anne hem de baba tarafndan Abidin Paa'nn torunudur. Abidin Paa ailesinde, akrabalk balar evliliklerle girift bir hal alm

"Feodal kkenli bir aile olarak dram urada. Bazlar kumar oynar hata eder, bizim ailede yle deil. Politik konjonktr dolays ile savalar ve hkmetler yoluyla bir kertme politikas uygulanyor. ok baarl bir politika oldu. ikayetim yok, keke bunlar olmasa idi."

, Trkiye'de sosyalizmin en st halkasn oluturanlar arasnda bulunmu bir kii olarak tannmaktadr. Bir zellii de ok ama ok geni bir ailenin ferdi olmasdr. ve ailesi evliliklerle bugn o kadar genilemitir ki, Ziyad Ebzziya'dan gazeteci Umur Talu'ya, Ali Fuat Cebesoy'dan Nazm Hikmet'e, Atatrk'n ocukluk arkada Hilali Ahmer'in bakan ve milletvekili Fuat Bulca'dan Mehmet Ali Aybar'a, mer Madra'dan Abidin Dino'ya ve daha birok kiiye kadar ok kuvvetli bir hsmlk ve aile balarnn orta noktasnda yer almaktadr.

aslnda Abidin Paa'nn torunudur. Prevezeli olan Abidin Paa, Selanik valiliinin ardndan 1880'de aylna da olsa hariciye nazrl yapar. Sonrasnda Adana valiliine, ardndan Sivas, Ankara Cezayiri Bahri Sefid (Rodos, 12 Adalar vs btn adalar da dahil) valiliine getirilir. Ayn zamanda mesnevi airi de olan Abidin Paa, bu grevi srasnda padiah tarafndan arlp sadrazamlk teklif edildii esnada geirdii kalp krizi sonucu hayata gzlerini yumar (1906).

Dino, Tek, Ebzziya, Talu: Girift bir aile
Abidin Paa'nn damad, Mustafa Nuri Bey de Hazinei Hassa Nazr ve Ayan yelii yapm birisidir. te bu Mustafa Nuri Bey, 'nin baba tarafndan bykbabasdr. Helvaczade Salih Tosun Efendi'nin drt ocuundan biri olan Mustafa Nuri'nin bir dier kardei olan Ahmet Fuat Paa 16 yl Ktahya valilii yapar. Asl ad Muhammed Selim Srr olan, Badat dahil Osmanl'nn en nemli blgelerinde valilikler yapan ve Srr Kur'an adl kitabn yannda daha birok kitab bulunan dier kardei Srri Giridi(Srr Paa)'nin Leyla Saz Hanm'la evliliinden Yusuf Razi Bel (Bu soyad Fransz hanm dolaysyla almtr) ile mimar Vedat (Tek) adnda iki ocuu olur. Vedat Bey'in (Firdevs Konia (Dino) ile evlenir) ocuundan biri olan Nihat da mimar olarak tannmaktadr. Ali Neyzi, Nezih Neyzi, smail Arar da Srr Paa'nn kzlar tarafndan torunlarndan birkadr. Helvaczade'nin, dier ocuu da ikinci einden olan ve Girit'te kalmay yeleyen Mehmet Aa'dr.

Mustafa Nuri Bey'in kuzenleri arasnda tannm isimler de vardr. Bunlardan biri olan smail Fazl Paa, Mir Mehmet Ali Paa ile Aye Sdka Hanm'n kzlar Zekiye Hanm'la evliliinden olan Ali Fuat Cebesoy'un babasdr. leri ailesi, smail Fazl Paa'nn ei tarafndan Trk komnistlerinin nde gelen isimlerinden Mehmet Ali Aybar Nazm Hikmet ile de akrabadr.

Abidin Paa Adana valisi iken, 'nin de bykbabas olan Mustafa Nuri Bey de Adana vali muavinidir. Abidin Paa byk kz Nefise'yi (Abidin Paa'nn Gl Hanm'dan Nefise Hanm dndaki ocuklar Rasih, Sabire (Talu'larn bykannesi) ve Halide'dir) Mustafa Nuri Bey'le evlendirir. iftin, Jn Trk, Ati, kdam ve leri gazetelerinin yazar, daha sonra da Ylmaz adl gazeteyi karan, Osmanl Meclisi'nde Misak Milli'yi oylayan vekillerden biri olan, Malta'ya srgn edilen ve Birinci Meclis'te Anayasa Komisyonu Bakan olan Celal Nuri, karikatrist olarak tannan, stanbul Radyosu'nun kurucusu Sedat Nuri ve Prof. Suphi Nuri leri adnda ocuu olur: "Bir arkadam, Trakya Paaeli Mdafaai Hukuk Cemiyeti'nin Celal Nuri amcam Avrupa ve Amerika'ya delege olarak yolladnn mazbatasn verdi bana. Delege olarak gittiini bilmiyorum. Belge ilgin bir belge. Eski arkadam Mihri Belli'nin babas Hayrettin Belli, akir Kesebir, ztrak'n imzalar da var belgede." 'nin babas olan Suphi Nuri Bey ise, Fransa'da doktorasn yaptktan sonra 4. Orduda Hecinsvar Blk Komutan olarak Kanal Seferine katlan ve Cemal Paa'nn karargahnda adalet ve istihbarat ube bakan olarak vazifeler gren birisidir: "am'dan ordu hazinesini karp Halep'e, Mustafa Kemal Paa'ya teslim ediyor." Mtarekede htiyat Zabitleri Genel Sekreteri olan Suphi Nuri leri, Sosyalist Partisi Genel Sekreterlii de yapar: "ngiliz arivlerine gre Atatrk'n Avrupa'daki temsilcisi olarak gsteriliyor. ki pasaportu var bende. Bir tanesi Bekir Sami imzal. Lozan Konferas'na da katlm birisi. Atatrk, Ati gazetesinde babamn imzasyla Suriye Sava hakknda birka yaz yazyor. Bir de Mustafa Kemal'in, gal Kuvvetleri talyan delegesi Comte Sforza ile yapt anlamaya gre Cami Baykut'la beraber, zmir'in igalinden nce talya'ya gidip silah alp zmir'e getirmilerdir. Fakat zmir ynetim makamlar silahlar almay kabul etmemi. Onun zerine silahlar demi civarlarndan sahile kartlmtr. Atatrk'n oradaki plan adeta stiklal Sava'n nleyici bir plandr, zmir'in igaline kar bir tertibat olarak... Oysa talyan'larn niyeti baka idi. Ben Cami Baykut'un (sonradan 1. Meclis'te ileri Bakan) arivini grdm. Babamla olan hareketten sonra iki defa daha Cami Bey talya'ya gidip silah alm. Trk tarihinde o ksm nedense pas geiliyor. Babam siyasi meselelerden pek bahsetmezdi. O dnem eski ttihatlar'n bir sr kavram vard." 1924'te bir akam gazetesi karan leri, eletirilerinden dolay Elaz stiklal Mahkemesi'ne gnderilir: "Babamn elinde smet Paa'nn 'beraat edilmenizi umid ederim' diye bir telgraf vard. Ki smet Paa'ya Atatrk yazdrm o telgraf. Bylece babam beraat etti, Babam ondan sonra politikadan kst." Mslman ve Hristiyan Ortodokslar'n mbadelesi iin kurulan komisyonlardan Midilli'deki komisyonun bakanln da yapan Suphi Nuri leri, daha sonra stanbul niversitesi Hukuk Fakltesi ile Yksek Ticaret ve ktisat faklteleri ile Maltepe Askeri Lisesi'nde ders verir. Yine bir gazetede Osmanl emperyalizmi ile Alman emperyalizminin farklar zerine, Trkiye'yi ven bir yaz yaznca niversiteden kovulur. Tan olayndan bir gn sonra da vefat eder.

Srgn stne srgn
Abidin Paa ailesinin bir zellii de srekli srgn yemesidir: "Ailenin genlerinde var hakszla kar olmak. Abidin Paa'nn babas Konya'da srgnde lm. Abidin Paa, Hariciye Vekili iken srgne gnderilmi ve anasnn cenazesine dahi gelmesi yasaklanm. Amcam da srgn edilmi. Babam ise Elaziz stiklal Mahkemesi'nde yarglanm. Daylarm 1942'te srgne tabi olmu. Bir taraftan Kuvai Milliyecilik teki taraftan da bir solculuk var. Ayn zamanda solculuk ve komnistlik de..."
Suphi Nuri leri evliliini ise, yine ayn aileden olan Leyla Hanm'la yapar: "Anne ve babam karde ocuu. Anne tarafndan drt aile var. Dino'lar, Cabbar'lar, Gazi Turhan'lar ve Aslanpaa'lar; bunlar orumlu Demirta Umur Bey'e dayanr. Aileii evlilikler topran blnmemesi iin kuraldr."

Ailede baka tandk kimler var?
"Kalabalk bir aile. stanbul'da akraba olmayan tanmyorum demeyeceim ama, o kadar fazla akraba var ki saymakla bitmez. Mesela Abidin Paa'nn ve Recaizade Mahmud Ekrem'in torunu gazeteci Umur Talu kuzenim. Ziyad Ebzziya, o da akrabamdr, Aslanpaa'lardan. Bu konuda fantazi dolu bir kitap da mevcuttur. MHP'li Mahmut etin, Boaz'daki Airet kitabnda aile balarn gzler nne sermektedir. Ancak Aybar ile Sabahattin Ali'nin ilikisi kitapta sklememitir. kisi de Gelenbevi ailesindendir."
Leyla Hanm, Suphi Nuri'nin annesi Nefise Hanm'n, Halide ve Sabire dndaki kardei Rasih Bey'in Saffet Gazi Turhan Hanm'dan dnyaya gelen Ali Ekrem, Ali, Arif, Abidin ve Ahmet Dino'nun kardeidir. Dino ailesinin bu nl fertlerinden, iyi resim yapan Ahmet'in dndakiler ressam olarak tannmaktadr. LeylaSuphi Nuri ifti 1909'daki nikahn dnda 1919'da Cenevre'de iken nikah tazeleyerek bir kez daha evlenirler. Ailenin tek ocuu, ilerleyen yllarn sosyalizm adna ylmaz savunucusu Rasih Nuri de, 1920'de burada doar. Aile 1921'de stanbul'a gelip Abidin Paa'nn Yeniky'deki yalsna yerleir: "ocukluumun getii Yeniky'de yerli halk Rum, esnaf, evlerdeki hizmetiler, herkes Rum'du. Yeniky'de oturup o dnemde Rumca bilmemek olanakszd. Trkler ounlukla yal sahibi idiler."

Ailede Rum kken var m?
"Ailenin bir ksm Prevezeli, bir ksm da Giritli'dir. Leyla Saz'n babas Hekim smail Paa Rum kkenlidir. Girit'te de, Epiros (Yanya)'da Rumlarla srekli savalmtr. Ailede eski nesil Rumca bilirdi. Babam gayet iyi bilir ama konumazd. "ocukluu ite byle bir ortamda geen 'nin yaad muhit sosyalist bir muhitten mteekkildir: "Douumdan beri o izgi iindeyim. Babamn ktphanesinde Marksst-Leninist-Trokist kitaplar buldum okudum." , bir anlamda doutan sosyalisttir.

leri, eitimine ilkokul beinci snftan balar. Galatasaray'a kaydolur. yi bir renci olan Rasih Nuri, Velid Ebzziya'nn olu Selim, Kl Ali'nin olu Gndz, Fazl Ahmet'in olu Evak Ayka ile ile beraber okur: "Ailecek ok iyi Franszca bilirdik. O beni biraz tembellie itti." leri, 12 yllk eitim veren Galatasaray'dan, daha erken mezun olabilmek iin ayrlr, Haydarpaa Lisesi'ne geer. Mhendis olmak isteyen leri, mezun olduu yl 2. Dnya Sava ktndan eitim iin yurt dna gidemez. Prof. Seha Meray, Prof. Hasan Utarit zgi, Prof. Metin Hotinli, nl fiziki Feza, Nejdet obanl gibi arkadalar ile birlikte 1939'da girdii stanbul niversitesi Fen Fakltesi Matematik Enstits'nden mezun olduunda ise yl 1943'tr. Sosyalist bir evreden gelen Rasih Nuri, bu yllarda aktif sosyalist olmutur bile: "30'larda Stalin lene kadar, ben yeniden kontripiyede idim. Sovyet ihtilalini daha lisede iken biliyordum. niversitede Marksist bir aratrma grubumuz vard. Daha sonra iilerin evlerinde gizli eitim yapardk. O eitimlere katlanlardan birkann ismini vereyim, ok komik olacak. Biri Kemal Karpat, imdi Amerika'da. Sonra Hfz Topuz. Topuz'un hatratnda bu paragraf yok. Solculuunu unutturmak istiyor." Rasih Nuri, 1942 ylnda ise Ferit Kalmuk tarafndan Trkiye Komnist Partisi'ne ye kaydedilir.

Hfz Topuz'un uydurma
sabotaj
Bu arada leri, henz niversite rencisi iken Eyp Ortaokulu'nda ders vererek retmenlik yapar. yl sren bu iin ardndan niversite son snfta iken Beyolu Havagaz irketi'nde almaya balar: "Hfz Topuz'un ok gzel bir an kitab var. Fakat Sabahattin Ali dolaysyla benim hakkmda yazd o blm batan aa yanllarla doludur. Ayn eyi daha evvel Cemal Sreya da yapt. O da benimle szm ona bir rportaj yapt. Orada da Beyolu Havagaz irketi'nde 40'l yllarda sabotaj yaptm sylyor. Ben sabotaj yapsa idim, dorudan doruya Sansaryan Han'a gtrlrdm ve dava alrd. Olayn sabotajla hi alkas yoktur." Olayn asl bakadr. Kontrol odasnda alan leri, bir gece yars nbetinde esrar ekmi bir zenci iinin yanl vanay evirmesi ile gazn sndn farkeder ve hemen vanay aar. Gazn bu ekilde kesilmesi demek, patlamalara yol aabilecek boyutta bir tehlike demektir: "Sreya da, kimden duymusa sabotaj gibi anlatm. Birok kii ondan sonra 'Aa kahraman Rasih Abi, sen genliinde parlak eyler yapmsn' demeye balad. Hfz Topuz ile birlikte kontrol odasnda vardiya usul alyorduk. Gya orada ben raporlar yazp da mdre vermemiim ve bu yzden de Hfz'y iten atmlar. Kendisinin sylediine gre de o sayede mehur bir gazeteci olmu. Raporlar ben vermemisem niye onu attlar da beni atmadlar? in dorusu, oradan aldm maa geinmeme yetmiyordu, ben de istifa etmek zorunda kaldmdr."

Rasih Nuri, ardndan Esat Adil (Mstecablolu)'nun yannda TKP emir ile Yeni Dnya gazetesi ve Gn dergisinde gazetecilie balar. Sonrasnda efik Hsn'nn kurduu Trkiye Sosyalist Emeki ve Kyl Partisi'nin yan kuruluu olan sendikalarda grevler stlenir. 1946'da Adana Sendikalar Birlii'ni kurar. Evinde saklanan ve daha sonra yurtdna kamak zere iken yakalanp ldrlen Sabahattin Ali olayndan ksa bir sre sonra, 1948 ylnda da askere gider. Rasih Nuri'nin sadece askerlik dnemi bir roman konusudur. leri, askerde macera stne macera yaar. nce, Ankara Yedek Subay Okulu'nda, imtihanlar baar ile vermesine ramen subay yerine avu yaplmak istenir: "Tabiye hocam Kurmay Yzba Muzaffer Yurdakuler, beni ard ve 'Benim kiiliim var. Evvela insanm, sonra subay, sonra da yedek subay okulunda retmenim. Bugn bu kiiliim de ayaklar altna alnd. Seni ikmale brakmam emrini verdiler, mani olamadm." 27 Mays'ta Albay Muzaffer Yurdakuler olarak Milli Birlik Komitesi'nde yer alacak olan o Yurdakuler, Rasih Nuri'ye kar yaplan bu davran kabul etmez: "Sana izin kad veriyorum. stediin zaman buradan kp iini halletmeye bak. ok tandn olduunu biliyorum." leri, iini halledemezse yedek subay olarak 6 ay olan askerlii, avu statsnde yl yapmak durumunda kalacaktr. ini halledemez, fakat bir kanun maddesine dayanarak askerliini iki ylda bitirir. leri'nin, bu sre iinde yeri srekli deitirilir. nce Gelibolu stihkam naat Taburu'na gnderilir: "Oradaki albaymz Deli Cemil, kinci Dnya Sava'nda st kademelerle irtibat kuramaynca Tunca ve Meri kprlerini uumutu." Derken leri, askerde 141'den mahkemeye verilir. Karar Milli Savunma Bakan (Hseyin) Hsn akr'a gsteriyorum. O da tutuyor, askerlikte olmayan bir ey yapyor. Normalde er tayin edilmez ama beni emirle 2. Ordu'dan 1. Ordu stihbarat ubesi'ne tercman tayin ediyor. Geliyorum ekmek avuu yapyorlar. Sonra srgn olarak yolladklar halde Baransel'in emir avuu oluyorum." Askerliini bitirdiinde ise yeri Hadmky Topu Komutanl'dr.

Rasih Nuri bu zorlu askerlik dnemini geride braktnda takvimler 1950 tarihini gstermektedir. O yl Demokrat Parti de iktidara gelmitir: "Askerden gelir gelmez ok mutlu bir evlilik yaptm." Salih Bosna'nn kz Emine Hanm ile evlenen riyaziyeci Mehmet Ali Behlil'in ocuu Bedia Hanm'la hayatn birletiren leri'nin bu evliliinden ocuu olur. leri ailesinin en byk ocuklar, 1991'de gaz zehirlenmesinden vefat eden Leyla'nn dnda Refik Durba'n kzkardei Mahmure Hanm ile evlenen yazar Suphi Nuri (bu evlilikten Esin adnda bir kz vardr) ve yurtdnda yaayan ressam Mehmet Can (o da Rezzan Hanm'la evlidir ve Eren Can adnda bir ocuk sahibidir) adnda ocuklar gelir dnyaya.

1950'li yllar sosyalistler iin zor yllardr. Bu dnemde politik etki ile saf deitirenler bile olur. Hilmi Ziya lgen de bunlardan biridir. Dnemin zorluklarndan de nasibini alacaktr. adamlna soyunan leri, Trkiye'nin ilk serigrafs olarak tarihe geer:

Nereden geldi bu i aklnza?
"Gayet basit. vermiyorlard. O dnemin 12 Mart'tan sonraki dnemden farklar, 12 Mart'tan sonra solcular alabiliyordu. DP dneminde ala mahkm edildiler. ok ar bir bask vard ki bugn tasavvur edilemez. Bugn birok solcunun otomobilleri var. lk serigrafi irketini beraber kurduumuz Fuat zer, beni dlamak isteyince ayrldk. irketi batrd." Rasih Nuri, farkl birok i denemesi de yapar: "Asansrclk yaptm. Bir sr teknik ilerde altm. Hatta dinamit tpas nakliyat bile yaptm. Nerede i bulduysam yaptm."

Komnistlik ve CIA ajanl ile sulanyor
Ve 27 Mays: "27 Mays beklediimiz deil katldmz bir eydi. Turan Emeksiz'in ldrlmesi, ardndan niversitelerde renci hareketlerinin balamas..." leri de bu tarihte yeniden niversiteli olmu, hukuk rencisidir: "Turan Emeksiz'in ldrld gn ben Beyazt'ta bildiri datyordum. Dndm, stmde bu belgeler yakalanrsa 'komnistler bu harekete itirak etti' diye sanlacak. Bunun zerine Sahaflar ars'na gidip belgeleri eski komnistlerden Aslan Kaynarda'a verdim. Eve dndm ve bekliyordum. rgtsel deil de kiisel olarak hepimiz DP'ye kar mcadele ettik."

1961'de ise, Trkiye i Partisi kurulmu ve almalara balamtr. Parti'nin kurulmasnn zerinden bir yl geince TP yneticileri parti genel bakanln Mehmet Ali Aybar'a nerirler. Aybar da, bazs 1951 tevkifatnda tutuklanan ve beraat eden eski Trkiye Komnist Partili'lerle birlikte TP'in bana geer. Aybar'n yannda Behice Boran, Rasih Nuri ve daha sonradan bunlara katlacak olan Sadun Aren de vardr: "Aramza Adnan Cemgil gibi Komnist Partili olmayanlar da katld." TP, 1965'te yzde 3 oy alr. Senato seimleri ve mahalli seimlerde oy orann yzde 5,5'lere ykseltir. Bu srada AybarBoranAren grubu, ve Halit elenk de dahil 13 kiiyi (13'ler Olay) partiden ihra etme harekatna giriir (1967). Nedenlerden biri partinin kapatlmasna sebebiyet verecek 'tehlikeli mihraklar' partiden uzaklatrmaktr. kincisi ise Anayasa Mahkemesi'nin sol neriyata izin vermedii kadar verdiklerinin de zellikle 1965'ten sonra bir sol yayn furyasnn balamasna yetmesi neticesinde, partinin gen tabannn bu yaynlar okumaya balamasdr: "Partiyi en ok korkutan da oydu. nk btn genler o yaynlar okumaya balad." Bir dier neden de Aybar'n 'Partiyi bu duruma biz getirdik, 69'da baa greeceiz. Partiyi kimseye kaptrmayz' ynndeki beyanatdr: "Bizi ayp bir ekilde haysiyet divanna verdiler. Neden ayp? nk bizi solculukla itham ettiler. Tekilat itiraz etti. Bunun zerine ikinci bir iddia attlar ortaya. Bunlar CIA ajandr diye. Bu daha da irkindi. Evvela TKP'li ilan edildik, sonra CIA ajan. Fakat, parti tekilat tepki gsterince, bizimle birlikte 200'e yakn yerel ynetici de ihra edildi." Bunun zerine Behice Boran, Sadun Aren, Genel Sekreter Muavini Nihat Sargn, Sosyalist Parti eski kurucularndan avukat Minetullah Haydarolu ve eski gedikli teknisyen aban Erik, Aybar'a kar blok oluturur. Parti karr. st ste olaanst kongreler gerekleir. Drdnc kongreden sonra partinin bana Behice Boran geer: "Fakat o srada Trkiye'de genlik hareketi dediimiz hareket, DevGen kt ortaya. O da evvela Fikir Kulpleri Federasyonu olarak Sadun Aren tarafndan genlii kazanmak iin kurdurulmutur. Fakat daha sonra bu rgt kontrolden kt. Tm dnyay saran 68 hareketi genlere rnek oldu. phesiz bu hareket Kuvai Milliyeci bir harekettir. Sol, Kuvai Milliyeci'dir. Sonuta partide bir kopukluk oldu. Bu arada baka bir hata daha oldu. Mihri Belli sorunu kt ortaya. Eski TKP'li Belli, muhalefet hareketini ele geirmeye alt. O zaman drt sulu sayyorum; M. Ali Aybar, Behice Boran, Sadun Aren ve Mihri Belli. ierden biri dardan." 'ye gre bu tarih ayn zamanda Trkiye'de solun da paraland tarihtir: "O tarihten sonra solda bir daha dzelemeyen bir paralanma meydana geldi."

TP'ten ihra kararn geri aldrmak iin sonuna kadar mcadelesini srdren leri, baarl olamaz. 1960'l yllarda yaynclk iine de giren leri, 1968'de Milli Demokratik Devrim Dernei kurucular arasnda yer alr. 1969'da ise, evirisini yapt bir kitap yznden hapis yatar, 1970'te de stanbul i Birlii'nin genel bakan olur. leri, 12 Mart'n ardndan Haziran Hareketi adl gizli bir rgtn lideri olarak yarglanr: "Darbeden sonra bir ay kontrgerillada kaldm. Ziverbey'de iltimasl insanlar daha hafif bir muamele grdler. Bana yaplan ikence 27 gn srd, 3 gn de istirahat." Ardndan Selimiye ve Maltepe Klalar: "Dava bitmeden evvel beraat ettim. Bu sefer 1950 dneminin aksine btn kaplar ak." 1975'te ikinci defa kurulan i Partisi'ne yeniden ye olan leri, 1978 ylnda daha nce elde edemedii bir hakk da kazanr: "Babakan (Menderes'in) muvanliini de yapm en yakn arkadam Medeni Berk bile yapamad. Hi bir rejimde pasaport alamadm." Rasih Nuri 1939'dan beri kendisine verilmeyen pasaportunu Milli Savunma Bakan Hasan Esat Ik sayesinde alabilir ancak.

Yine trmandrlan terr ve ardndan beklenen hadise: 12 Eyll: "Bizim dnemimizde insanlar konuturmak iin ikence ederlerdi. Hapishaneye girdiin gn ikence biterdi. 12 Eyll'den sonra ikence hapisanede de devam etti. 12 Eyll'de uygulanan plann kitab 12 Mart'tan evvel yazlm ve Genel kurmay'ca Trke'ye evrilmitir. Mehur CIA ajan Kaluga'nn Kongtrgerilla kitabnda ne yaplaca yazldr."

80'den sonra da mcadeleye devam eder. 1990'larda Nihat Sargn, Nabi Yac'yla birlikte Trkiye Birleik Komnist Partisi'ni kurarlar: "O srada eski komnistlerin anlamad bir ey oldu. Bugn anlalyor ki, partinin banda olanlar o dnemdeki Gorbaov'un etkisi aldnda idiler. Yani partiyi tasfiye etmek iin kurdular. Mehmet Bozk, ahap Bakrsan ve ben inanlamayacak kadar ar bir muhalefet yaptk. Fakat partiyi Anayasa Mahkemesi kapatt. nemlilii, batakileri kertti." Rasih Nuri, ardndan Sosyalist Birlik Partisi'ne katlr. Ayn kiilere kar mcadelesine burada devam eder: "SBP'nin ve onun devam olan BSP (Birleik Sosyalist Partisi)'nin de git gide sosyalizmden ayrldn grnce ben de ynetim kurulundan istifa ettim." leri'nin, sosyalist arenadaki bu uzun politik macerasndaki son dura Sosyalist ktidar Partisi'dir. Grld gibi 'nin mcadelesi dtan ziyade ie kar yaplan bir mcadeledir: "Hi bir zaman nde gremek imkan bulmadm. nk nde gremek iin baz eyleri kabul etmek lazm. Mesela, Kruev'e kadar, Stalin'in Troki'ye kar yapt muhalefeti, sonra 1962'den 87'ye kadar da efik Hsn'ye kar yaplanlar kabul etmem lazmd. Ancak ben doru bulmadklarm hi bir zaman savunamadm iin politikada da hi ansm olmad."

tekilere kar verdii mcadele sonunda bir dnem gelir ki, leri, evresinde kimse kalmayacak bir halde bulur kendisini: "Baktm kimseyle selamlamayacam. Samalyorum dedim. Beraber mcadele ettiim hi kimse ile konumazsam kiminle konuacam? Kural koydum, bana selam verene ben de selam veririm. En ar hakaretleri ettiim Nabi Yac ile bile konuuyorum bugn. Aleyhine kitap yazdm Aybar, Boran, Aren ve Belli sonradan benimle ok dost oldular. Soldan kimseye ks deilim. Ama sada, Demirel, zal, iller, Ylmaz ve Ecevit'i affedemem herhalde."

Sosyalizme bylesine adanm bir hayat yaayan , Abidin Paa'nn olu Rasih Dino vesilesiyle, Preveze'de 90 bin dnm, eski Adana'da 180 bin dnm ve Ankara Cebeci'deki Abidin Paa Mahallesi'nde bugn deeri byk meblalara ulaan topraklarn sahibi olabilecekken...: "Ben domadan evvel inanlmaz bir servet var. Balkan ve stiklal Savalar, Anadoluculuk cereyan, Halk Partisi rejimi... Ailenin elindeki o topraklar almaya dnk bir siyaset uyguladlar. kertme politikas ok baaryla uyguland. Son senelere kadar parasz bir hayat yaadm. Parasal gcm iyi olsa idi parti mcadelelerinde herey daha deiik olabilirdi."

zelletiriliyor diye, divan kurulu yesi olduu Galatasaray'daki yeliinden ayrlan, barok mziin yannda iyi mziin her trlsn seven, sol ve anti sol birok kitabn yer ald geni bir ktphanenin sahibi 'ye son bir sorum daha var.
Komnist olmasaydnz....?
Cevab biliyorum, bende var.




Bu biyografi (rasih nuri ileri) 2666 kez okundu.

Biyografi: rasih nuri ileri Hayat-yaam hakknda bilgi veriyor.

iletisim  Reklam  Gizlilik szlesmesi
Diger sitelerimize baktiniz mi ? Radyo Dinle - milli piyango sonuclari - 2017 yeni yil mesajlari - Gzel szler Sohbet 2003- 2016 Canim.net Her hakki saklidir.