Gzel szler | Fkra | Hikaye | iir - air| ark szleri | Trkler | Sohbet odalar | Rya | Salk | Biyografi | islam | Gzeller | Payla


matmazel aisse kimdir ? matmazel aisse biyografi
Canim.net
a  b  c    d  e  f  g  h    i  j  k  l  m  n  o    p  r  s    t  u    v  y  z 
matmazel aisse

HAKKINDA YAZILANLAR

erkez Kz Aye^nin tarifsiz aclar

Yaar liksiz

Cariye pazarnda bir Fransz kontuna satlan erkez Kz Aye^nin Paris^te yaad aclar, ak, fedakkarl ve okuyan rperten bir edebiyat aheseri olan mektuplar...

Rilke ile tantm ilk eser Malte Laurids Brigge^nin Notlar^yd. (Malte Laurids Brigge^nin Notlar, eviren: Behet Necatigil, stanbul 1966, De Yaynevi) Malte Laurids^un Paris ile boumasn byk bir merakla okurken rastladm dip not, beni ustann sanatndan koparp ald. Grdm nota inanmakta zorluk ektim.

Bir Osmanl kz dnyann en gzel ak mektuplarna imza atmt ki okuyanlar bu mektuplarn slup ve ierii karsnda sarslmaktan kendilerini alamyordu. stelik bu eser Fransa^nn en nl klasikleri arasndayd...

Bir Borges eseri okuyor olsam, ^iyi kaynak uydurmu yine kr bilge^ der geerdim. Ama bu kez durum farklyd...

Dnn ki dnyaca nl bu mektuplara ^bizim kzmz^ imza atmt ve bunlar hl el stnde tutulan birer Fransz ah eseriydi. Benim gibi bir kitap kurdunun bunca zaman bu eseri duymam olmasna hayret ettim.

Tab hemen ^nin Mektuplar^nn peine dtm. nce Trk yayn dnyasn bir taradm ve bu eserin Trke^ye evrilmemi olduunu hayretle grdm.

ASSE^NN ZNDE

Dnyada ilk kez o gn Franszca bilmediime piman oldum. Ne zordu insann dil bilmeden aratrma yapmas. Adam gibi dil bilen bir dostunun olmamas, dil bilen bulunsa da ak duygusundan yoksun idelojilere skp kalm bir beyin tamas... Velhasl ^nin kim olduunu ve eserini bulabilmek iin olaanst bir aba sarf etmem gerekiyordu.

Pes etmedim. Szlkleri, ansiklopedileri tek tek tarayarak Aisse^nin izini aradm. ^nin aslnda erkez Kz Aye olduunu ve cariye olarak bir Fransz asilzadesine satldn renmem uzun zaman almad. p ularn takip ederek uzun sren bir aba sonunda yky tamamlamay baardm.

imdi size o mehur erkez kznn yksn anlatacam.

FRANSA^NIN "MECNUN^U TERK EDEN LEYLASI"

Fransa^da ^nin hznl ak hikayesi neredeyse Dou^nun Leyla ile Mecnun hikayesi kadar yaygn ve derin izler brakm bir yk. yle ki bu yky konu alan yzlerce aratrma, binlerce makale ve hatta ondan etkilenerek yazlm dzinelerce roman, yk ve hatta nl Fransz sanatlarn sahneledii tiyatro eserleri bile var.

Tam ad "Matmazel Aye^nin Madam Caladirini^ye Mektuplar" (Ass, Charlotte Elisabeth. Lettres de mademoiselle Ass madame Calandrini) adn tayan eserin ilk basks Fransz htilalinden iki yl nce (1787) yapldnda kelimenin tam anlamyla Paris^te yer yerinden oynam. Eseri notlar derek yaynlayan ise Fransz htilalinin mimarlarndan Voltaire. Voltaire mektuplar yaynlamak iin tam 17 sene dnm. (Kimi rivayetlere gre, mektuplara yer yer kendi kalemini de katmt)

Aslnda, o gn eserin bomba etkisi yapmasnn nedeni, mektuplarn edebi nem ve slubundan ok Aye^nin kimlii ve sosyal konumuydu. Yaad dnemde sosyetenin gpta ettii egzotik gzellik abidesi erkez kznn yks tam unutulmaya yz tutmuken yaynlanan mektuplar onu bir daha hi unutulmamak zere Fransz tarihinin lmsz simalar arasna katt.

"Peki kimdi bu ad efsaneleen erkez kz Aye?" diye isyan ediyorsunuz doal olarak. imdi sra onun hayat hikayesine geldi.

ERKEZ KIZI AYE^NN DRAMI

Her ne kadar Voltaire istisna bir Fransz aydn olarak, Trkler konusunda adaletli davranp, yer yer vc szler sarf etmi olsa da, Aye^yi anlatan Fransz edebiyatlar korkun bir erkez ky baskn ile ykye girmeyi tercih ediyorlar. Devirme toplayan Osmanllarca, erkez kynn vahice yaklp yk ve yaplan talann tasvirini okurken, sanyorsunuz ki stanbul^u yerle bir edip, kendi dindalarn vahice katleden Hal Ordusu askerlerinin ruhu Osmanl basknclarnda yeniden domu!

Gerek olan u ki, Aye ok 4-5 yalarnda iken bir ekilde kle pazarna getirildi ve dnemin Fransz Bykelisince satn alnd. Bu sat 1697 ya da 1698 ylnda oldu. (O yllarda erkez kzlarnn gayri Mslimler tarafndan satn alnmasna hukuk engel yoktu. Fransz Bykelisi Kont de Ferriol ise zaten evlat edinmek iin (!) kk bir kz ocuuna 1500 altn sayd iin hi prz kmad.)

stanbul^da ikiye ve esrara olan dknl ile tannan ve saraydan mmkn olduunca uzak tutulan Kont, bir kez dahi saraya alnp Sultann huzuruna kartlmayacak sevilmeyen bir tipti.

te o Kont de Ferriol tarafndan, 22 Haziran 1698^de stanbul^dan bir gemi ile Paris^e gnderilen talihsiz erkez Kz Aye artk mrn sonuna kadar bir ^Fransz kz^ olacak ve ile dolu bir mr sonrasnda vatanndan uzaklarda ac iinde son nefesini verecekti. Ad artk ^Elisabeth-Charlotte idi. Ama onu yakn evresi hep Aye^nin Fransz aksan ile syleni ekli olan ^Aisse^ olarak armay tercih etti.

Aye, 18 yana geldiinde, manastr eitimi alm gen bir Fransz asilzadesiydi. Gzellii ve mahzunluu nedeniyle erkekler, onun evresinde pervane oluyordu. Fransa^da kraliyet rejiminin en sorunlu yllarnda byyen Aye, yaanan sosyal alkantlarn arasnda son derece nl isimlerle tant.

Paris^te, herkeste derin bir hayranlk uyandran Aye; yaad ahlakszlk ortamnda, safln ve erdemini korumay baarmtr. Bir Fransz nezaketiyle yetien Aye, Ferriol ailesinin konumu nedeniyle, ynetimde sz sahibi asilzadelerle tanm ve siyaset dnyas ile de ilgilenmitir . Voltaire, Montesquieu, Fontenelle ve Madam Deffand ile tanm; Madam Staal - Delaunay ile arkada olmutur . Staal - Delauney, anlarnda, Aisse^yi; o dnemin en nemli kiileri arasnda gstermitir.

BYKELNN AYE^YE YNELK HSLER

stanbul^da saray ileden karan Kont de Ferriol, yaanan byk bir tartma sonrasnda kendi lkesinden de destek bulamayarak 61 yanda Paris^e dndnde; Aye genliinin en alml gnlerindeydi. Kont^un Aye^yi ileriye ynelik bir cinsel obje olarak satn alp almad konusunda pek ok dedikodu mevcut.

Kont ile Aye^nin ilikisinin nitelii konusunda bir netlik yok. Ama herkesin ortak fikri o ki Kont bu konuda hi masum deildi. Hatta Aye^nin mektuplarn tasnif eden ve onunla arkadal bulunan Voltaire^in yaynlad metinlerde Kont, Aye^yi kendisini sevmeye zorlayan ihtirasl bir ak olarak sunulur ki o yllarn Fransa^snda "ak" ehvet duygusuyla tanmlanacak kadar yozlam bir kavramd. Byleli ile Aye^nin cinsel anlamda bir birliktelii olup olmad ise mehul...

Ancak Aye^yi tarihe geirecek ve zntden verem edip ldrecek olan, 1719 ylnda tant valye Blaise Marie d^Aydie ile balayan yldrm akyd. te bu akn balad yllarda kskanlk krizlerine tutulan Kont^un Aye^ye grevlerini hatrlatan "efendisi" olarak yazd mektup, erkez kznn dramnn en trajik noktalarndandr. Ki bu mektuptan dolay Aye^nin mektuplar "Kadn Haklar Savunucular" ve Feminist hareketin nclerince nemsenmi, gndemde tutulmutur.

Kont^un mr ok fazla olmad ve 3 sene sonra 1922 ylnda hayata gzlerini yumdu. Kont lrken vasiyetinde Aye^ye de hatr saylr bir miras brakmay ihmal etmedi.

AYE, SEVGLS N AKINI FEDA EDYOR

Kont^un lm Aye^yi sevdii valye ile buluturmaya yetmiyordu. nk d^Aydie Malta valyelii de yapm olduka soylu bir ailedendi. Perigod kkenli aile Cizvit okullarnda yetitirdikleri oullarnn bir "kle" ile evlenmesine izin vermiyordu. Yine de D^Aydie btn gemileri yakp Aye ile evlenmeye hazrd. Hatta bu arada Aye^den bir ocuk sahibi olacak kadar ileri gidip, ansn zorlamay ihmal etmedi. Kzna Celinie adn vererek babas olarak vaftiz de ettirdi.

Ancak Fransz soylularnn asrlk feodal geleneklerine gre bu evlilik, onun btn istikbalini tehlikeye atacak bir gelimeydi.

Aye gelinen noktada kendisini feda ederek, sevdii erkein istikbali iin evlilikten vazgetiini syledi. Onun bu fedakarl herkesin byk takdirini kazanrken, yllar sonra adnn bir efsaneye dnmesinin de temelini oluturdu.

AYE N MEKTUPLARA DKYOR

Bir kle olarak bir Fransz soylusunun asaletini kirletmemek adna sevgilisinden feragat eden Aye, duygularn ve yaad aclar mektuplara dkt. Cenevreli dindar dostu ve hamisi Madam Caladirini^ye yazd mektuplarnda feragatinden sadece bir iki cmle ile bahsederken, daha ok genlik yllarnda ihtiras ve heveslerini dizginleyemedii iin yaad vicdan azabndan sz etmeyi yeliyordu.

Bozulan Fransz soysal ahlaknda kadnlarn artk ne denli hafifletiini ve birer zevk bebei haline geldiini dostuna aktaryordu.

SATIRLARA GMLEN ACILAR

Ailesinden kopuk, anasz-babasz bymenin verdii aclar, sevgilisinden uzak kalnn aclar mektuplarnda insan tylerini rpertecek betimlemelerle veriliyordu. Mektuplardan en fazla ac damtmak mmkn nk Aye ok ama ok ac ekiyordu.

Ki, zamanla verem olmaktan kurtulamad ve kan tkrerek yalnzlk iinde hayata veda etti:

Son mektuplarnda yer alan u ifadeler onun ne denli mutsuz bir mr geirdiinin belgesi olmaya yetiyordu: "Devaml ksryor ve kan tkrmeye devam ediyorum... Gn getike zayflyorum. lm dncesi beni sandnzdan daha az kederlendiriyor. Hi kimse benden daha mutlu olamayabilirdi; oysa ben u an hi mutlu deilim. irkin davranm beni zelil kld."

AYE^NN KIZI CELNE VE TORUNLARI

Aye^nin kz Celinie bir soylu ile evlendi. Evlii ksa srd ve onun da bir kz ocuu oldu. O kz ocuu Andre de Bonneval ile evlendi ki Aye^nin mektuplarnn bir ksm bu ailenin ktphanesinden kartlmtr.

Humbarac Ahmet Paa bu aileden

Bonneval ailesinin bir ferdi yllar sonra Osmanl^ya snacak, bir Mevlevi dervii olarak ordunun ok nemli bir snfnn kuruculuunu yapacakt. O isim, Osmanl Tarihlerinde Humbarac Ahmet Paa adyla bilinen ad Le Comte Claude Alexandre de Bonneval idi.

Tarih dikkatli gzle bakmasn bilenler iin ne garip gizemler gizliyor deil mi?

AYE^NN MEKTUPLARININ EDEB YER

Aye^nin mektuplarnn Fransa^y sallamasnn en byk nedeni belki de ^Ak^ denildiinde o yllarda akla sadece ehvetin ve bedenin geldii bir lkede "srdalk samimiyeti ile" dorudan sevgiliye deil, ona olan sevginin bir srdaa alm olmasndand.

Hissettii ve inand gibi, iten yazan Aye , mektuplarnda; dnyevi hayat, ibret veren ykleri, kk saray dedikodularn, tiyatro salonlarn, ve sokaktaki yaam tm plakl ile sunuyordu. Hassas izlenimleri, mektuplarndaki yklere; hareketlilik ve akclk katyordu. Aye^nin mektuplar; ne ann rnekleri gibi ksa bildiri eklindedir , ne de ak lklar ierir. Srlar srdaa yanstan bu mektup ekli, Fransz edebiyatnda bir ilkti. "Srda mektup" tr; yllar sonra pek ok Fransz yazar tarafndan kullanlacak ve onlar da mehur edecekti. Ama tabi ki hibir Aye kadar yaln ve asil bir sluba sahip olamayacakt...

xxxx

AYE^NN MEKTUPLARINDAN RNEKLER

eviren : Mukaddes aydaml

Madam Calandrini^ye
Paris - 1726

Sizinle sylemek en byk zevkim. Mektuplarmn daha az yavan ve daha ilgin olmalarn istediimden, size duyduum haberleri yazyorum.

Paris`teki tm dedikodular yazmak istemem. Dzmece ve abartl haberlerden kandm bilirsiniz.Bu yzden , size yazdklarmn hepsi gerek.

Dn ngiltere`den aldm bir mektupta, Matmazel Saint - Jean`n Hindistan irketi hazinedarnn olu Msy Knight ile evlendii yazlyd. Onun, ok byk bir servet sahibi olduu syleniyor.

Ey para! Ne ok vnmeyi bomakta, ne ok kendini beenmilie boyun edirmekte, ne drst dnceleri yok etmektesin. Sadece soyluluuyla vnen o ok zengin Milord, biricik kzn, szde saygdeer biriyle evlendirdi . Bunu dnebiliyor musunuz? Oysa ki; o ,yksek rtbeli bir devlet adamna yakrd . Paris`e gelip kocasnn ailesini grecek. Onun bu nitelii, kendi dier niteliklerinden ok farkl tabii ki. Eminim ki can ok sklacak ve sabr da taacaktr .

Size ho bir yk anlataym . ......."

***

Madam Calandrini^ye
Paris - Austos 1727

te, daha trajik olan bir baka macera. Villers - Cotterets^den saygdeer bir kii ve ua, atla yolculuk etmekteymi. Ormandan geerken, gen bir adam tarafndan saldrya uramlar. Saldrgan, iinde 50 altn olan para kesesini, altn saati ve iki at alarak; yolcular, akn ve ne yapacan bilmez durumda brakm.

Yolcular, ormanda ilerlerken, karda bir ev grmler. Adam, orada oturann kim olduunu renmesi iin, uan yollam . Oturann, kendisiyle birlikte orduda hizmet etmi bir arkada olduunu renince; bu zor durumunda, iyi insan olarak tand bir arkadana rastlam olmas onu sevindirmi.

Eve ulatklarnda, ok iyi karlanmlar. Arkadayla birlikte, karlamalarna neden olan kt olaydan, uzun uzadya sz etmiler . Arkada, ona yardmc olabileceini syleyip, kendisine para vermi.

Akam yemeinden bir sre sonra, ieriye bir gen girmi . Ancak , hi sesini karmadan , yatmak zere kendisine ayrlan odaya ekilmi . Odada , ua ona : ^^Baym , tehlikeli bir yerdeyiz. Ev sahibinin olu, bizi soyan gentir. Ahrdaki atlarmz alp hemen gidelim!^^ demi .

Adam , ona hi sesini karmamasn sylemi. Evdekilerin uyuduundan emin olduunda, arkadann odasna gitmi. Onu uyandrarak, byk bir zntyle, kendilerini soyan kiinin onun olu olduunu; ancak , polise gitmeden nce, durumu renmesinin daha iyi olacan sylemi.

Babann znts, anlatlmaz derecede byk olmu. Karlat bu srpriz ve duyduu znt, ylesine bykm ki; adamcaz, o an baylm . Ayldktan sonra, kzgnlkla, uyumakta olan olunun odasna gitmi. Masann stnde , arkadann saatini ve armasnn kaesini bulmu. Grlty duyan olu, korku iinde kalkarak , kamak istemi.Kzgnlktan akl banda olmayan baba, masann stnde bulduu bir silahla, olunu orackta ldrm. Daha sonra, herkesten zr dilemi.
Bu kadar hakl bir kzgnlk sonucu yaplan bu hareket affedilebilir. Olunun , hrsz bir serseri olduunu renen drst bir babann duyduu znt, ylesine byk ki kendisini kaybetmemesi mmkn m?

***

Madam Calandrini^ye
Paris - 1733

Bugn sizinle , uzun uzadya konuamayacam. Ancak, dileklerinizin gerekletiini syleyebilirim . krler olsun ki, isteinizi yerine getirdim ve Hristiyan oldum. ok rahatm ve hatalarmdan dolay da ok pimanm. Tanr, erkenden canm almazsa, bundan vazgememe konusunda kesin kararlym . Artk, grevlerimi yerine getirmek iin, Tanr^ya sndm. Papaz Boursault^ya gnah kartal, yarn 8 gn olacak. Hayatmn son gnlerini, mutsuz olarak geirmeyi nledim.

yle gszm ki, yataktan kalkamyorum. Devaml nezleyim. Doktorum, bana byk bir zen gsteriyor; o benim dostum! Her eyden mutluluk duyuyorum.evremdeki herkes, bana merhametle bakyor. Zavall yardmcm Sophie, bedenime ve ruhuma uygulad bakmla, bana yle gzel bir rnek oldu ki; benim daha anlayl olmam salad.Bana nutuk ekip, nasihat vermedi . Ancak, onun sessizlii, dnyadaki btn tlerden daha etkili oldu. Ben lnce, hibir eyden yoksun kalmayacak.Arkadalarm, onu o kadar ok seviyorlar ki; onu terk etmeyecekler.Onu emin ellere brakm olmann rahatln yayorum.

Elveda, sevgili madam! Artk yazma gcm kalmad.

Sizi dnmek, bana sonsuz bir mutluluk veriyor sevgili dostum! Olduka zavall bir hayat srdm. Kk bir mutluluu bile hak etmedim mi? Kendimle ba baa olamyor, dnmekten korkuyordum.Yanlglarmdan sonra, gzm alnca, pimanlklarmdan kurtulamyordum.Ruhumdan ayrlmaktan niye korkaym?

una inanyorum, Tanr o kadar iyi ki; bu zavall bedenden ayrlacam gn, mutluluumun en byk gn olacak.

***

Kendi yurdunda bir kle olarak satlan ama gittii yeni dnya kendi ruhuna uymad iin, inanlmaz aclar ekerek. verem olan erkez Kz Aye, 13 Mart 1733^de Paris^te lmtr.

Ad ve fedakarl hl bir Fransz destan olarak dillerde dolayor... Umarm ki kendi z yurdu da onun destanna bir gn hak ettii nem ve kymeti verecektir.

Not: Mektuplarn evirisi Asmakat sitesinden alnmtr.
Haber7




Bu biyografi (matmazel aisse) 2446 kez okundu.

Biyografi: matmazel aisse Hayat-yaam hakknda bilgi veriyor.

iletisim  Reklam  Gizlilik szlesmesi
Diger sitelerimize baktiniz mi ? Radyo Dinle - milli piyango sonuclari - 2017 yeni yil mesajlari - Gzel szler Sohbet 2003- 2016 Canim.net Her hakki saklidir.