Gzel szler | Fkra | Hikaye | iir - air| ark szleri | Trkler | Sohbet odalar | Rya | Salk | Biyografi | islam | Gzeller | Payla


ibni haldun kimdir ? ibni haldun biyografi
Canim.net
a  b  c    d  e  f  g  h    i  j  k  l  m  n  o    p  r  s    t  u    v  y  z 
ibni haldun

bni Haldun 

BN HALDUN KMDR?
lker Nihal Manaz - Dr Abdullah Manaz

nl slam Bilgini bni Haldun, 1332 ylnda Tunus'ta dodu. Gemite birok nemli devlet ve bilim adam yetitirmi bir aileye mensuptu. Babas deerli bir bilim adamyd. kk yalarda eitime balad ve Kuran- Kerim'i ezberledi. 17 yanda eken babasn kaybetti. lk bilimsel almalarn hukuk zerinde yapt ve bu konuda kendisini iyi yetitirdi. Daha sonra matematik, edebiyat, mantk, tefsir,hadis ve gramer dallarnda renim grd. Dneminin bilim adamlarndan dersler ald. 20 yalarndan itibaren devlet idaresinde grevler stlendi. Tunus emirinin bakatipliine getirildi. Bu yllarda, Kuzey Afrika'da bulunan slam lkeleri arasnda siyasi ve fikri mcadeleler vard. Nitekim bir sre sonra Tunus Hkmdar bir savata ldrld. Onun yerine geen idareciler ise, bni Haldun'a kar cephe aldlar. Bu nedenle kardeinin bulunduu Fas'a gemek zorunda kald. Zamanla burada da siyasi kargaalar bagsterdi. bir iddia ile hapse atld. Fas Sultan'nn lm zerine hapisten kurtulan bni Haldun, bu kez de spanya'daki Beni Ahmer Devleti'ne geti. darecilerin istei zerine, Kastilya Kral Zalim Pedro'nun yannda eli olarak grevlendirildi.

Pedro, bni Haldun'un grlerine hayran kalm ve birok problemlerin zmnde Ona danmt. lkesinde kalmas iin byk vaadlerde bulunuyordu. Buna ramen burada da fazla kalmad, yine Fas'a dnd. Fakat, siyasi kargaalar sonucu tekrar hapislere dt. Byk skntlar ekti. eitli sebeplerle birka slam lkesini daha gezdi. Bu arada, salgn bir hastalk yznden btn ailesini kaybetmiti. Ayrca, yerleme karar ald Msr'a hanmn, ocuklarn ve mal varln getiren gemi batm, yapayalnz kalmt. Btn bu olaylar hayatnn bundan sonraki ksmnda bni Haldun'un yalnzla ekilmesine neden oldu. Bir ara Msr'da hem hakimlik yapt hem de medresede dersler verdi. Ancak yine Onu kskananlar ve grlerine tahamml edemeyenler ortaya kt. Timur ordularnn Msr ordularn yenmesi zerine da esir edildi. Bu olay, bni Haldun'u Timur'un karsna kard. Timur Onun bilgisine ve zekasna hayran oldu. Onunla sohbetler yapt. Hatta bu karlamann Timur'u istila fikrinden vazgeirdii sylendi. bni Haldun, Timur'un parlak vaadlerini bir kenara iterek, tekrar Msr'a geldi ve tamamen uzlete ekildi.
bni Haldun, Msr'da kald bu dnem ierisinde nl eseri Mukaddime'yi kaleme ald. O gne kadar edindii fikri, siyasi ve ilmi tecrbesiyle adeta muhteem denilebilecek bir eser vcuda getirdi. Bu eserinin birinci cildinde; nce tarihi olaylar yani gemii gzler nne serdi. kinci cildinde; sosyal olaylar tahlil etti ve slam toplumunun gncel problemlerini ortaya koydu. nc cildinde ise; gelecee k tutacak nemli tespitlerde bulundu ve metodlar belirledi. Eserinde daima objektif, realist ve tecrbeci bir hareket tarzn benimsedi. Corafi artlarla sosyal hayatn ilikisini, cemiyet ekillerini, Din ve Devlet hayatnn snrlarn, ehir ve ky ilikisini, iktisadi hayat, bilgi nazariyesini, ilimlerin tasnifini ve edebiyat meselelerini ele ald. Genel Dnya tarihine yer verirken, zellikle Trk tarihine geni bir blm ayrd. Bu blmde : "Bu Trklerin dnyadaki milletlerin en by olduunu ve beer cinsleri arasndan onlardan baka ayrca byk bir cinsin bulunmadn bil" diyerek okuyucunun dikkatini ekiyordu.
slam bilimlerinin btn dallarndan, tabii ve sosyal bilimlere kadar, ana ulaan her konuda nemli tahlillerde bulunmutu. Bu nedenle, Tarih Felsefesi'nin ve ktisat Bilimi'nin kurucusu olarak kabul edildi. Ayrca insanlk tarihinin ilk toplum bilimcisi ve sosyolou olma zelliini kazand. Sosyoloji ilminin birok temel prensiplerini Batl bilim adamlarndan yzlerce yl nce ortaya koydu. Tarih, siyaset teorisi ve sosyal psikoloji alanlarnda talyan Makyavelli'ye; Sosyal dzenin genel esaslarnda Montesqu'ya; Tarih Felsefesi sahasnda Rosseu ve Ouguste Comte'ye; Devletlerin k ilkesinde ngiliz Tarihisi Gibban'a; Pedagoji dalnda ise William James ve Spencer'e k tutan metodlar belirledi.

bni Haldun, devlet hayatyla dini hayatn snrlarn ortaya koyarken, bir eit Laik Devlet sistemini savunmutu. 1406 ylnda len bni Haldun'un temel gayesi; slam Medeniyetinin tarihi ve sosyolojik problemlerine k tutmak ve slam kltrne yeni bir canllk kazandrmakt.

BN HALDUN'A GRE DEVLETLERN YIKILI SEBEPLER
ncelikle unu belirtmek gerekir ki; bni Haldun'un bu alanda kulland temel kavram olan Umran terimi, eitli Batl kaynaklarda bazen Medeniyet bazen de Kltr olarak gemektedir. Kavram kargaasna yol amamak iin nce bu kavram izah etmek gerekir. Umran terimini, toplumsal hayat ve rgtlenmenin iki aamas olarak grd Krsal ve Kentsel hayat iin genel olarak kulland zaman Kltr, Kent mran eklinde kullandnda ise Medeniyet anlam tamaktadr.

Btn insan topluluklar Krsal kltrden Kent kltrne doru bir gelime gsterirler. Krsal Kltr, kendi iinde 3 alt aamada oluur. lk aama, insani toplumsal hayat ve rgtlenmenin en ilkel biimidir, gebelik ve hayvancla dayanr. kinci aama, hayvanclk alannn eitlendii yine gebelik toplumudur. nc son aama ise, kk yerleim birimlerinde (ky veya kasaba) sebze ve tahl tarmnn yapld yerleik hayatn olutuu dnemdir.

bni Haldun'a gre; daha kalabalk halk topluluklarn bir arada toplayan Kent hayat medeniyetin ilk aamasdr. Burada hayvanclk ve tarmn yerini Sanayi ve Ticaret almtr. Esasen, Krsal alandaki retim art, yeni ihtiyalarn belirmesine ve retimin pazarlanmas ihtiyacna yol at iin Kent hayatn ortaya karmtr. Kent hayatnn sreklilii ve varl iin, insanlarn bir araya gelip retim ve pazarlamada ibirlii yapmaya karar vermesi yeterli deildir. Bunlar bir arada tutacak, birbirlerine zarar vermelerini nleyecek bir Egemenlik ve Siyasi Varlk yani Devlet olmak zorundadr. bni Haldun'a gre; ehirleme devleti deil, devlet ehirlemeyi yaratr. Devlet olmad srece Kentleme de olmaz. Devletin varl ile Kent hayat zdeleir. Kent hayatnda ekonomik faaliyetlerin bozulmas ile devletin zlmesi birbiriyle dorudan ilikilidir. Her trl ekonomik faaliyetin hedefi kazan elde etmektir. Devletin ekonomik hayata adaletsiz mdahalesi, yksek vergilerle kazancn artrmaya almas, mal ve paraya istedii gibi egemen olmas, ekonomik hayat felce uratr.

bni Haldun, siyasi bir egemenliin olumas, gelimesi ve zlmesi srecinde Siyasi Lider veya liderlerden ziyade grubunun nemli olduuna inanr. Siyasi bir liderin kiisel zellikleri ne kadar gelimi olursa olsun ekibini oluturamad srece kesin olarak baarya ulaamaz. Ayn ekilde, devletlerin zlme sebeplerini Ynetenlerin kiisel kusurlarnda aramak da yanltr. Bu gryle bni Haldun'a gre Devlet -siyasi- bir Hanedan niteliindedir. Bir devletin ortaya kmas, gelimesi ve en yksek noktaya ulatktan sonra zlmesiyle bir siyasi hanedann ortaya kmas, gelimesi, ykselmesi ve zlmesi arasnda sk bir paralellik kurar. Her devlete ortalama olarak 120 - 130 yllk bir mr tanr. Her devlet genel olarak 5 temel aamadan geer.
Kurulu Devresi: Her trl kar koymann bastrld, daha nce onu elinde tutan hanedandan zorla alnmas devresidir. Ele geiren grupta canllk ve etkinlik en st dzeydedir. Henz geleneksel alkanlklarn yitirmemi, mtevazi ve kanaatkardr. Siyasi lider henz kendisini vatandalarndan ayr tutmaz.

Otorite Devresi: ktidar elinde tutan lider kendi grubu zerinde otoritesini tesis eder, mlk ve nimetlerini kendisi iin istemeye balar. Grupta rakip olacak ileri gelenler ynetimden uzaklatrlr, kendine bal itaatkar kiiler ynetime gelir.
Rahatlk Devresi: ktidarn meyveleri toplanr, servet geniletilir, an ve hret n plana geer, kendini lmszletirecek eserler meydana getirilir. Siyasi liderin hem kendi grubunu hem de dier gruplar tam egemenlik altna ald dnemdir. Gl ordu, iyi alan sivil brokrasi ve dzenli toplanan vergiler vardr.

Taklit Devresi: Siyasi iktidar, atalarnn braktklarn yeterli grmeye balar. En doru yolun kendisine miras braklan yolu takip etmek olduuna inanr. Taklitilik ve gelenekilik, yenilemenin nn tkar.
Savurganlk Devresi: Siyasi iktidar, atalarndan kalan miras arzu ve hevesine gre israf etmeye ve savurganlk yapmaya balar. Devlet ynetimine ehliyetsiz kiiler geirilir. Devletin zlme ve yklma sreci balar. Ordusunu, memurunu besleyemez ve giderlerini karlayamaz hale gelir ve yklr.

bni Haldun, devletin zlmesinde d faktrlerden ziyade i etkenlerin ncelik tadn kabul eder. Bununla birlikte devletin tmyle ortadan kalk bir d saldryla gerekleir. Devletin yklndaki en temel sebepleri; Lider, Ekonomi ve Ahlak olmak zere 3 temel balk altnda ifade eder.

Lider; devletin kurulma saflasnda grubuyla ahlaki bir otorite ilikisi iindedir. Zamanla otoritesini paylamak istemez. Liderin kibir, bencillik ve bakalarna hakim olma duygusu ne geer. Ona gre siyasetin kendisi de Tek Bir Hakim olmay gerektirir.
Ekonomi; g olarak iki temele dayanr : Asker ve Para. Devletin kurulu safhasnda fazla paraya ihtiya olmaz. Devlet byyp gelitike yeni ihtiyalar paraya olan ihtiyac da ortaya karr. Koruyucu snf ile ynetim arasnda cretlerin ve ihtiyalarn karlanmasna paralel bir honutluk ilkesi vardr. Ynetimin tek para kaynag vergilerdir. Vergilerin akmas iinse salam ve gelien bir ekonomik yap gerekir. bni Haldun, ekonominin kendine has kanunlar olduunu belirtir ve herhangi bir zorlama ekonomik hayat alt-st eder. Ekonomik gelimenin bir st snr vardr ve ondan sonra duraklama ve gerileme balar. Tahrik edilen insani ihtiyalarn artma hz, bunlar karlayacak kazan ve gelirlerin art hzndan fazla olduu iin bir noktada yetersizlik balar. Bu noktada Devlet, ya giderlerini ksmak ya da gelirlerini artrmak eklinde iki yoldan birini kullanmak durumundadr. Ne yazk ki bu noktadan sonra bu iki yol da baarya ulaamaz. Rahatla alm olanlar kemer skamazlar. Devlet gelirleri artrmak iin ya varolan vergileri artrr ya da yeni vergiler koymak isteyebilir. Oysa Vergi ile Kazan arasnda tecavz edilmemesi gereken snr alrsa teebbs arzusu zayflar. Vergide de gelir salayamayan Devlet, bu defa ekonomik hayata girmek ister. reticilerden mallarn deerlerinin altnda almaya, tketiciye fahi karla satmaya alr. Bunun sonucu retici retimden, tccar ticaretten vazgeer. Tketiciler ehirden ka yollar arar. Devlet bunun da fayda etmediini grnce, nce yaknndaki varlkl kiilerden balayarak herkesin malna ve mlkne el koyar. Bu da vatandalarn ynetimden yz evirmesine, d glerle ittifak yaplmasna, ekonomik hayatn durmasna ve devletin ortadan kalkmasna yol aar.

Ahlak; ilkesinin uygarln -ilimlerin, sanatlarn, ehir hayatnn, zenginliin, konforun, ince alkanlklarn- gelimesine paralel olarak bozulup bozulmad tarih boyunca tartma konusu olmutur. Eski Atina'dan balayarak Rnesans'a kadar pek ok dnr, ahlaki yozlamann bir devletin knde nemli bir etken olduunu savunur. Berkeley; "Byk Britanya'nn kn nlemek zerine yazd dncelerinde, ngiliz halknn madddi heveslerinin artndan ve ahlaki niteliklerini kaybediinden nemle bahseder. Kurtulmak iin Hristiyan ahlaknn ilkelerinin yeniden saygnla kavuturulmas gerektiini belirtir." Ayn ekilde Fransa'da J.J. Rousseau; "Uygarln gelimesinin ahlakn bozulmasna yol atn" savunur. Spengler; "Batnn kn konu ettii eserinde gelimeyle birlikte ahlaki deer ve kurumlarn yozlamasndan" sz eder. rnein; Yrek dili yerine, ilmi dinsizlik; Sayg ve gelenek yerine, souk olgusallk; Halk yerine, kitlesellik; Gerek ve canl deerler yerine, para ve soyut deerler; Devlet ve Toplum yerine, milletleraras toplum deerleri hakim olur. nsanlar; kanaatkar, dayankl, kendine gvenen, cesur, yardmserver, namuslu, dindar olmak yerine, haris, marur, korkak, tembel, bencil, msrif, rahatna dkn, dini deerlere lakayt hale gelirler. Doymak bilmeyen ihtiyalarn meru yollardan tatmin edemeyenler, gayr meru yollar zorlar ve ahlaki deerleri ykarlar.
zlme srecinde Devlet btn vatandalarna kar adil deildir. Halk bireysellemi, gayr meru ilikiler yaygnlam, din ve ahlak duygular zayflamtr




Bu biyografi (ibni haldun) 4003 kez okundu.

Biyografi: ibni haldun Hayat-yaam hakknda bilgi veriyor.

iletisim  Reklam  Gizlilik szlesmesi
Diger sitelerimize baktiniz mi ? Radyo Dinle - milli piyango sonuclari - 2017 yeni yil mesajlari - Gzel szler Sohbet 2003- 2016 Canim.net Her hakki saklidir.