Gzel szler | Fkra | Hikaye | iir - air| ark szleri | Trkler | Sohbet odalar | Rya | Salk | Biyografi | islam | Gzeller | Payla


fatih kerimi kimdir ? fatih kerimi biyografi
Canim.net
a  b  c    d  e  f  g  h    i  j  k  l  m  n  o    p  r  s    t  u    v  y  z 
fatih kerimi

Fatih Kerimi 

Tatar Trklerinin yazar, gazeteci ve nairlerinden

1870 ylnda Tatarstan'n Bglme kazasna bal Minlibay kynde domutur. lk eitimini kyn mollas olan babas Gilman Ahund'dan alan Kerim, daha sonra stay (istapol) medresesine devam ederek burada 11 yl eitim grmtr. stay medresesindeki eitimi srasnda iki yllk Rus mektebini de tamamlamtr. 1890 ylnda Ufa'da ruhani meclis huzurunda imtahan vererek mderrislik icazetnamesi almtr. Babas, onun ky mollas olarak kalmasn istemediinden, tahsilini devam ettirmesi iin ayn yl stanbul'a gndermitir. Kerimi ile ilgili yazlan btn eserlerde onun eitim gayesi ile 1892 ylnda stanbul'a geldii yazlsa da, o kendi ifadesi ile 1890 ylnda tahsil iin stanbul'a geldiini yazmaktadr (Fatih Kerimi, "Merhum Ahmed Midhat Efendi", Trk Yurdu, cilt III, s.163.). stanbul'da hangi okula devam ettii hususunda bilgi yoktur. Fakat stanbul'da ok iyi Franszca rendii bilinmektedir. Rusya'da Kerimi ile ilgili yazlan btn yazlarda onun stanbul'da Mlkiye Mektebi'nde okuduu yazlsa da 1899 ylnda stanbul'a da yapt seyahatini anlatt eserinden (Avrupa Mektuplar) bu okula devam etmediini anlyoruz. Ayrca Ali ankaya'nn Yeni Mlkiye Tarihi ve Mlkiyeliler adl eserinde Kerimi'nin kaydna rastlamadk.

stanbul'daki eitimini tamamlayan ya da yarda brakan Kerim, stanbul'dan Krm'a giderek Yalta ehrindeki bir Tatar kynde iki yl kadar retmenlik ve Bahesaray'da retmen yetitirme kurslarnda dil, edebiyat ve pedegoji dersleri vermitir. lk hikayesi olan Salih Dedenin Evlenmesi'ni de (1897) Krm'da bulunduu srada yazmtr. Ayrca Mirza Kz Fatma adl hikayesini de bu dnemde yazd sanlmaktadr.

1896-1898 yllarnn yaz gnlerinde Orenburg'a bal Kargal'da mehur Tatar zenginlerinden Gani Bay (Hseyinov)'n finanse ettii yaz kurslarnda usl-i cedit retmenleri yetitirilmesine katkda bulunmutur. Onun Gani Bay'la tanmas Kerim ailesinin Orenburg'a g etmesine de vesile olmutur (1899). Babasnn ars zerine Krm'dan Orenburg'a dnen Kerim, burada yapaca almalar planlarken, altn ocaklar ileten zengin akir Remiev'in daveti zerine onunla birlikte Almanya, Belika, talya, Fransa, Avusturya, Srbistan, Bulgaristan ve Trkiye gibi eitli lkeleri iine alan drt aylk bir seyahate kmtr. Bu seyahat, Trkiye'de eitim grm Kerim'nin ufkunun daha da genilemesine neden olmutur. Gittikleri lkelerde eitim kurumlarn, mzeleri, ktphaneleri, matbaalar, sanayi tesislerini ve akir Remiev'in altn madenleri iin gerekli olan makina ve tehizat fabrikalarn gezmilerdir. Kerim bu seyahatinin izlenimlerini 1902 ylnda Avrupa Seyahatnamesi olarak ta bastrmtr.
Avrupa seyahati dn bir mddet Moskova'da kalan Kerim, babasnn ileriye dnk planlar (babas eskiden beri Tatarca bir matbaa aarak halkna bu yolla daha iyi hizmet edeceini dnyordu) iin burada muhasebe ve Almanca kurslarna devam ederek bilgisini arttrmtr. Moskova'da bulunduu srada zaman zaman Rusya'nn bakenti Petersburg'a giderek burada byk bir matbaa am olan Krml Mirza Boraganski'nin matbaasnda bask usulleri konusunda bilgi de edinmitir.

1900-1901 yllar arasnda Orenburg'da gayri resmi olarak yine Gani Bay'n maddi yardmlaryla Ural blgesi ve Sibirya iin yaklak 300 usul-i cedid retmeni yetitirilmesine katkda bulumutur. ki yaz devam eden bu kurslar mahalli hkmet tarafndan kapatlmtr.

1901 ylndan sonra, babasnn mollal brakarak Gani Bay'n maddi-manevi yardmlaryla Orenburg'da bir matbaa ve kitabevi (Ktphaneyi Kerimye) amas (1901) nedeniyle bu alanda younlamtr. Babasnn matbaann kuruluundan ksa bir sre sonra vefat etmesi (1902) nedeniyle btn ilerle Kerim ve kardeleri (Kerim'nin ikisi erkek, kz toplam be kardei vard) ilgilenmek zorunda kalmlardr.

1901 ylnda Duhovni Sobraniye'nin (Rusya Mslmanlarnn Ruhani daresi) yar resmi olarak yapt toplantya, Fatih Kerim ile birlikte Hadi Maksudi, Abdurreid brahim, Rzaeddin bin Fahreddin ve Abdullah Bubi gibi dnemin nemli aydnlar da katlmt. Toplantnn gayesi; halk arasnda bilimin yaygnlatrlmas iin yaplacak almalarn planlanmas, ders kitaplar yazm meselesi (bu konu toplantya katlanlara havale edildi) ve baz imla problemleri gibi nemli konulard.

1905 I. Rus ihtilalinin getirdii yumuama dneminden dil-Ural blgesinde yaayan Tatar ve Bakurt halknn azami derecede faydalanmas iin mcadele eden aydnlar arasnda nemli bir yeri olan Kerim, bu dnemde yaplan hemen hemen btn siyasi toplantlara gerek delege ve gerekse gazeteci olarak katlarak, stne den vazifeyi en iyi ekilde yapmaya almtr. Uzun yllar Orenburg Mslman cemaatinin reisliini ve Cemiyet-i Hayriye'nin yeliini de yapmtr.

Rusya Mslmanlarnn ikinci toplantsndan (13-23 Ocak 1906) sonra Orenburg'da bir toplant dzenleyen Fatih Kerim II. Mslman kongresinin ald karar dorultusunda Ruslarn Kadet partisi ile ibirlii yaplmasn toplantda hazr bulunanlara kabul ettirdi. stanbul'da eitim grmesi ve halknn problemlerine ok fazla duyarl olmas, Rus parlementosu Devlet Duma'sna vekil seilmesini engellemitir. Hkmet eitli desiselerle onun da aralarnda bulunduu baz Tatar aydnlarnn (Abdrreid brahim, Yusuf Akura vs.) II. Devlet Duma'sna seilmelerine engel olmutur. Buna ramen o, II. Devlet Duma'sna (20 ubat- 2 Haziran 1907) seilen dostu ve ayn zamanda Derdmend mahlasyla iirler de yazan Zakir Remiev'in yardmcln stlenerek Petersburg'a gitmi ve dumadaki Mslman vekillere yardmc olmaya alt gibi Vakit gazetesine de duma ve hkmet ahvali konusunda haberler yazmtr.

1906 ylnda yukarda ad geen Remiyev kardelerin Vakit adl bir gazete kurmalar ve ba muharrirlie Fatih Kerim'yi getirmeleri, onun hikaye yazarlndan gazetecilie gemesine vesile olmutur. Bu dnemde bir mddet Orenburg'daki Medrese-i Hseyniye'de muallimlik de yapan Fatih Kerim eitli ders kitaplar ve ders proramlar da hazrlamaya balamtr.
1912-1913 yllar arasnda (1 Kasm 1912-18 Mart 1913) Balkan savalar srasnda Vakit gazetesinin muhabiri olarak stanbul'a gelen Fatih Kerim cepheye gazetecilerin gnderilmemesi nedeniyle haberlerini stanbul'dan gndermek zorunda kalmtr. stanbul'da bulunduu srada dnemin devlet adamlar ve aydnlar; Ahmed Saib, Abdullah Cevdet, Enver Paa, Ahmed Midhat, Yusuf Akura, Ahmed Aaolu, Halide Edip, Mahmud Esad, Musa Kazm vs. gibi bir ok kii ile Balkan savalar ve Trk-slam dnyasnn problemleri zerine mlakatlar da yapmtr. Kerim'nin stanbul'dan Vakit gazetesine gnderdii haberler Rusya Mslmanlar tarafndan ilgiyle karlanm ve bu haberler daha sonra ayr kitap (stanbul Mektuplar) olarak yaynlanmtr.
1917 Ekim ihtilaline kadar gazetecilik grevinin yansra ok sayda eser yazm ve Rusya Mslmanlarnn meseleleriyle aktif olarak ilgilenmitir. Ayrca matbaasnda ok sayda ders kitaplar ve eitli eserler de bastrmtr.

1917 Ekim htilali'nden sonra dier btn Tatar aydnlar gibi onun da nnde seenek vard ya sosyalizme hizmet edecek ya baka bir lkeye snacak ya da a kalacakt. O da yaamak iin birinci yolu seti ve bir mddet Orenburg'da mektep-maarif ve kltr meseleleri ile ilgili almalarda bulundu. retmen yetitirme kurslarnda dersler verdi. Uzun yllar alt Vakit gazetesinden ayrlarak 1 Kasm 1917 tarihinde Yaa Vakit (Yeni Vakit) adl gazetesini karmaya balad ve bu ehirde kan iler Dnyas, Yol gibi eitli gazetelerin yayn kurulunda alt. Sosyalizm Tarihi adl bir eser hazrlad da belirtilmesine ramen bu eseri baslmamtr. 1925 ylnda Rusya'nn (Sovyetler Birlii) yeni bakenti olan Moskova'ya g etti. Bir mddet SSCB halklarnn merkez neriyatnda altktan sonra Nerimanov ismindeki Douyu renme Enstits'nde 1937 ylna kadar Trke retmeni olarak grev yapt. Lenin'in toprak meseleleriyle (Agrarya Meselesi/Agrarnaya Vopros) ilgili makalelerini Tatarcaya tecme etti.1937 ylnda Trkiye lehine casusluk (kzl ordu ile ilgili baz askeri srlar 1936 ylnda Moskova'da bulunun Trk Milli Futbol Takm antrnr Kerim Bey'e verdii iddia edilmektedir) ve Stalin'e suikast hazrl gibi eitli uydurma sulardan, sulu bulunarak Stalin dnemindeki Tatar aydnlarn imha etme politikasnn gerei olarak kuruna dizilmesine karar verildi (1990'l yllara kadar yazlan eserlerde, makalelerde, Kerim ve dier katledilen Tatar aydnlarnn lm olduklarn yazmak yeterli grlyor ve bu insanlarn hayatlarn nasl sona erdirdikleri zerinde hibir aklama yaplmyordu). Fatih Kerim'nin kardei Muhammed Arif te 1934 ylnda Varova'da (muhtemelen Sovyet ajanlar tarafndan) pencereden atlarak ldrlmtr.
Baz eserlerde Kerim'nin 1945 ylna kadar yaad belirtilse de 1937 ylnda kuruna dizildii ariv belgeleriyle kesinlemitir. 1959 ylnda ise susuz olduu kabul edildi. Fatih Kerim ile ilgili ariv belgeleri (bunlarn arasnda Ahmed Midhat Efendi'nin Kerim'ye yazd mektup ta bulunmaktadr) Tataristan Devlet Arivi'nde saklanmaktadr.

1901-1917 yllar arasnda Kerim'lerin matbaasnda bir milyon tiraja yakn 384 adet kitap baslmtr. Ayrca matbaada Vakit, ura, ktisat ve ki gibi eitli gazete ve dergiler de baslmtr.

XIX. yy'n sonu ve XX.yy'n balarnda Tatar cedidizminin gelimesinde en nemli rol oynayanlardan birisi de Fatih Kerim'dir. stanbul'daki eitimini tamamlayarak Kazan'a dnen Fatih Kerim Avrupa mefkuresini intiarla uramaya balamt. Orenburg'da yaayan zengin liberal slahatlar (Gani Bay ve Remiyev ailesi) ona maddi ve manevi destek veren en nemli kiilerdir.
Her zaman "din, millet", "zengin ile fakir birlikte gidelim ayrlmayalm" diyerek halk zengin, fakir ayrm yapmadan birlik olmaya aranlarn banda gelen Fatih Kerim, smail Gaspral'nn iarnn (dilde, fikirde, ite birlik) dil-Ural blgesindeki en nemli temsilcilerinden birisidir. Gaspralnn vefat zerine Vakit gazetesinde yazd makalede (12 Eyll 1914) "20-30 milyon akirt brakp len bir stat, 20-30 milyon manevi evlat brakp len bir ata bahtiyardr. Bundan da byk bahtiyarl tasvir etmek akllara smaz" diyerek ona olan balln belirtmitir.

Fatih Kerim nceleri Abdrreid brahim'in muhtariyet fikrine kar gelerek, Tatar halknn henz muhtariyet iin hazr olmadn belirtmesine ramen deien artlar gerei, 1917 Moskova Mslman Kongresi'nde ve Ufa'daki Millet Meclisi'nde (1917-1918) bu fikri hararetle savunmutur.

Fatih Kerim dneminin Trk aydnlaryla da olduka yakn iliki iinde bulunmutur. zellikle Ahmed Midhat'n onun zerinde byk etkisi olduu grlmektedir. renim iin geldii stanbul'da ilk olarak Ahmed Midhat' ziyaret eden Kerimi, srekli olarak onunla irtibatta bulunmutur. Ahmed Midhat Efendi de onu manevi olu olarak kabul etmi ve ona yol gsterici olmutur. Japonlarn Mslman olaca ve Tokyo'da byk bir din kurultay toplanaca haberinin kmas zerine Vakit gazetesinde (sy. 22, 20 Mays 1906) "Japonya ve Mslmanlar" adl bir makale yazan Fatih Kerim bu kurultaya Mslmanlar temsilenen Ahmed Midhat'n Abdlhamid tarafndan gnderilmesinin en doru karar olacan yazarak, Midhat Efendi'den vgyle szetmektedir. Ahmed Midhat 'n vefat srasnda stanbul'da bulunan Kerimi Trk Yurdu'na (cilt 3, s.161-164) yazd taziye yazsnda: "imal Trkleri arasnda Trk muharrirlerinin en ziyade maruf olan ve eserleri en ok okunan hi phesiz merhum Ahmed Midhat Efendi hazretleridir. Onun eserleri Rusyal Mslmanlarn her snf tarafndan okunur ve istifade edilirdi. Bilhassa Hristiyanlara kar yazd Mdfaa adl eseri Rusyal slam lemas arasnda gayet makble geti. Onlar bundan pek ok istifade ettiler" diyerek Ahmed Midhat'n Rusya Trkleri iin ne kadar nemli bir ahsiyet olduunu belirtmektedir. Fatih Kerim'nin Ahmed Midhat ile zaman zaman mektuplat Kerim'nin ariv malzemelerinden anlalmaktadr. Kerim'nin irtibatta bulunduu dier bir Trk aydn ise Defter-i Hakani Nazr ve stanbul niversitesi hocalarndan Mehmed Esad Efendi'dir. Mehmed Esad Efendi 1913 ylnda kt Rusya seyahati srasnda Orenburg'a urayarak bir mddet bu ehirde de misafir olmutur. Kerim, gazetesi Vakit'te bu seyahate byk ilgi gstererek Esad Efendi'nin resmini yaynlam ve drt-be say haber yapmtr (Vakit, sy. 1262, 30 Temmuz 1913). Onun Trk aydnlar ile ilikide bulunmas, Trkiye'de eitim grmesi ve milli meselelere kar ar duyarl olmas nedeniyle jandarma tarafndan srekli gz altnda tutulmutur. Jandarma zaman zaman onun evine basknlar da dzenleyerek ahsi eyalarna (kitap, mektup, fotoraf vs.) el koymutur. Mehmed Esad Efendi'nin Orenburg'da onu ziyaret etmesinden sonra bu basknlar, onu yldrma ekline dnmtr. Mehmed Esad Efendi'nin Rusya seyahati jandarma tarafndan byk bir titizlikle adm adm izlenmitir. Mehmed Esad Efendi'nin Rusya seyahati ile ilgili jandarma kaytlar Kazan Devlet arivinde saklanmaktadr.




Bu biyografi (fatih kerimi) 2592 kez okundu.

Biyografi: fatih kerimi Hayat-yaam hakknda bilgi veriyor.

iletisim  Reklam  Gizlilik szlesmesi
Diger sitelerimize baktiniz mi ? Radyo Dinle - milli piyango sonuclari - 2017 yeni yil mesajlari - Gzel szler Sohbet 2003- 2016 Canim.net Her hakki saklidir.