Gzel szler | Fkra | Hikaye | iir - air| ark szleri | Trkler | Sohbet odalar | Rya | Salk | Biyografi | islam | Gzeller | Payla


evliya elebi kimdir ? evliya elebi biyografi
Canim.net
a  b  c    d  e  f  g  h    i  j  k  l  m  n  o    p  r  s    t  u    v  y  z 
evliya elebi

Evliya elebi 

Seyyah-yazar

Asl ad Dervi Mehmed Zill olan 1611 ylnda stanbul Unkapan'nda dodu. Babas Dervi Mehmed Zill, sarayda kuyumcubayd.Evliya elebi'nin ailesi Ktahya'dan gelip stanbul'un Unkapan yresine yerlemiti. lkrenimini zel olarak grdkten sonra bir sre medresede okudu, babasndan tezhip, hat ve nak rendi. Musiki ile ilgilendi. Kuran' ezberleyerek "hafz" oldu. Enderuna alnd, days Melek Ahmed Paa'nn araclyla Sultan IV. Murad'n hizmetine girdi.

SEYAHAT YA RESULALLAH

Seyahatnamenin giriinde seyahate duyduu ilgiyi anlatrken bir gece ryasnda Sevgili Peygamberimiz Hazreti Muhammed'i grdn, ondan "efaat ya Resulallah" diyerek efaat isteyecek yerde, arp "seyahat ya Resulallah" dediini, bunun zerine Sevgili Peygamberimiz'in ona gnlnn uyarnca gezme, uzak lkeleri grme imkan verdiini yazar.

NERELER GEZD

bu rya zerine 1635'te, nce stanbul'u dolamaya, grdklerini, duyduklarn yazmaya balad. 1640larda Bursa, zmit ve Trabzonu gezdi, 1645'te Krm'a Bahadr Giray'n yanna gitti. Yaknlk kurduu kimi devlet bykleriyle uzak yolculuklara kt, savalara, mektup gtrp getirme greviyle, ulak olarak katld. 1645'te Yanya'nn alnmasyla sonulanan savata, Yusuf Paa'nn yannda grevli bulundu.1646'da Erzurum Beylerbeyi Defterdarzade Mehmed Paa'nn muhasibi oldu. Dou illerini, Azerbaycan'n, Grcistan'n kimi blgelerini gezdi. Bir ara Revan Han'na mektup gtrp getirmekle grevlendirildi, bu sebeple Gmhane, Tortum yrelerini dolat. 1648'te stanbul'a dnerek Mustafa Paa ile am'a gitti, yl blgeyi gezdi. 1651'den sonra Rumeli'yi dolamaya balad, bir sre Sofya'da bulundu. 1667-1670 arasnda Avusturya, Arnavutluk, Teselya, Kandiye, Gmlcine, Selanik yrelerini gezdi.

SEYAHATNAMENN ZELLKLER

50 yl kapsayan bir zaman dilimi iinde gezdii yerlerde toplumlarn yaama dzenini ve zelliklerini yanstan gzlemler yapmtr. Bu geziler yalnz gzlemlere dayal aktarmalar, anlatlar iermez,aratrclar iin nemli inceleme ve yorumlara da olanak salar. Seyahatname'nin ierdii konular, belli bir alma alann deil, insanla ilgili olan her eyi kapsar. slup bakmndan ele alndnda, Evliya elebi'nin, o dnemdeki Osmanl toplumunda, zellikle Divan edebiyatnda yaygn olan dzyazya bal kalmad grlr. Divan edebiyatnda dzyaz ayr bir marifet rn saylr, adal bir biimle ortaya konurdu. Evliya elebi, bir yazar olarak, bu gelenee uymad, daha ok gnlk konuma diline yakn, kolay sylenip yazlan bir dil benimsedi. Bu dil akcdr, srkleyicidir, yer yer elenceli ve alaycdr.gezdii yerlerde grdklerini, duyduklarn yalnz aktarmakla kalmam, onlara kendi yorumlarn, dncelerini de katarak gezi yazsna yeni bir ierik kazandrmtr. Burada yazarn anlatm bakmndan gsterdii baar uygulad yazma ynteminden kaynaklanr. Anlatm belli bir zaman sresiyle snrlanmaz, gemile gelecek, imdiki zamanla gemi i iedir. Bu zellik anlatlan hikayelerden, sylencelerden dolay yazarn zamanla istedii gibi oynamas sonucudur. belli bir sre iinde, zde zamanda geen iki olay, yerinde grm gibi anlatr, bylece zaman kavramn ortadan kaldrr. Seyahatname'de, yazarn gezdii, grd yerlerle ilgili izlenimler sergilenirken, bal bana birer aratrma konusu olabilecek bilgiler, belgeler ortaya konur. Bunlar arasnda ykler, trkler, halk iirleri, sylenceler, masal, mani, az ayrlklar, halk oyunlar, giyim-kuam, dn, elence, inanlar, komuluk balantlar, toplumsal davranlar, sanat ve zanaat varlklar nemli bir yer tutar insanlara ilgili bilgiler yannda, yrenin evlerinden, cami, mescid, eme, han, saray, konak, hamam, kilise, manastr, kule, kale, sur, yol, havra gibi deiik yaplarndan da sz eder. Bunlarn yapl yllarn, onarmlarn, yapan, yaptran, onaran anlatr. Yapnn evresinden, evrenin havasndan, suyundan sz eder. Bylece konuya bir canllk getirerek evreyle btnlk kazandrr.Seyahatname'nin bir zellii de deiik yre insanlarnn yaama biimlerine, davranlarna, tarmla ilgili almalarndan, ss taklarna,alglarna dek ayrntlaryla geni yer vermesidir. Eserin baz blmlerinde, gezilen blgenin ynetiminden, eski ailelerinden, ileri gelen kiilerinden, airlerinden, oyuncularndan, eitli kademelerdeki grevlilerinden ayrntl biimde sz edilir.Evliya elebi'nin eseri dil bakmndan da nemlidir. Yazar, gezdii yerlerde geen olaylar, onlarla ilgili gzlemlerini aktarrken orada kullanlan kelimelerden de rnekler verir. Bu rnekler, dil aratrmalarnda, kelimelerin kullanm ve yaylma alann belirleme bakmndan yararl olmutur. Evliya elebi'nin Seyahatname'si ok n kazanmasna ramen, ilmi bakmdan, geni bir inceleme ve alma konusu yaplmamtr.1682'de Msr'dan dnerken yolda ya da stanbul'da ld sanlmaktadr.

ESER: Seyahatname, ilk sekiz cilt: 1898-1928, son iki cilt: 1935-1938.

Seyahatnamesi
Topkap Saray Badat 304 Yazmasnn Transkripsiyonu - Dizini
1. Kitap

Yap Kredi Yaynlar / zel Dizi

"Seyahatnamesi", 1994'te yitirdiimiz, yeri doldurulamaz deerli Trkolog Orhan aik Gkyay'n her zaman ve en ok ilgisini eken eserlerden biri olmutu.

Gkyay, bu dil ant zerine younlama imkann ancak mrnn son yllarnda bulabildi. 1988 ylnda, seyahatnamenin birinci cildinin, Topkap Saray Mzesi Ktphanesi Badat 304'te kaytl bulunan ve birok aratrmacnn mellif nshas kabul ettii yazmas zerinde almaya balad. Transkripsiyonlu Metin, Szlk ve Dizin olarak cilt halinde dnd eserin yazk ki sadece transkripsiyonlu metin ksmn hazrlayabildi. Sonradan, metin zerindeki almalar, onun izdii ereve iinde srdrlp tamamland.

Ayrca, Ycel Dal'nn, Orhan aik Gkyay'n izniyle stanbul niversitesi'nde yksek lisans tezi olarak hazrlad "Seyahatnamesi'nin 1. Cildindeki Yer ve ahs simleri ndeksi (1994)", bu yayn dolaysyla yeniden gzden geirildi. Bu almaya rtbeler, kurumlar, terimler, bitkiler, meydanlar, camiler... vb. nemli-nemsiz hemen her eyin eklenmesiyle geni bir "Dizin" oluturuldu. Bylece, ortaya hem Evliya elebi'nin hem de Orhan aik Gkyay'n nemlerine yarar bu kitap kt; kvanla sunuyoruz.


Seyahatnamesi
Topkap Saray Badat 304 Yazmasnn Transkripsiyonu - Dizini
2. Kitap

Yap Kredi Yaynlar / zel Dizi

19 Austos 1630 gecesi, ryasnda grd Hz. Peygamber'in elini perken heyecanlanp "efaat ya Resulallah" diyecek yerde "Seyahat ya Resulallah" diyerek kendi geleceine farkl bir kap aralayan garip bir gezgin, tam krk yl boyunca btn Osmanl corafyasn adm adm dolat. Kimi zaman han odalarnda menakb dinledi, kimi zaman da arlarn kalabalna karp deiik kltrlerin insanlaryla tant. Zengin konaklarna misafir oldu; da balarnda, terkedilmi kalelerde bir atein etrafna toplanm bozkrlarla dertleti. Liman kentlerine urad; ykk surlar admlaryla lt, binbir eit nesneyi elleriyle tartt.

Kervanlara katlp hayallerin tesine yrd. alar ncesinin krallar, sultanlar sanki onun arkadaydlar; yklerini anlattlar, kssadan hisse verdiler. O, btn bir Osmanl geleneinin zaman ve mekan aan hafzas idi. Asl ad bilinmiyor; ama dnya onu olarak tand.

zerine ok ey yazld ve sylendi; fakat onun bir insan mr adad Seyahatname'si, bu gne kadar tam olarak yaymlanmad. nk o, eletirel bilinci klasik medhiyeciliin stnde tuttuu iin sansre urad. Sonuta bu gz kamatrc kltr hazinesi, az sayda uzmann yararlanabildii 10 ciltlik bir yazma klliyat olarak kald.

Yap Kredi Yaynlar, Seyehatnamesi'nin Topkap Saray Mzesi Ktphanesi'ndeki asl yazma nshasn yaymlamakla, gemiimizi geleceimizle buluturduuna inanyor. Bu inanc paylaan herkes iin, artk yolculuk zamandr.

Seyahatname
(Grdklerim)

nkilap Kitabevi / Tarih-nceleme-Biyografi Dizisi

Bu kitap : "Seyahatname"sinin iinden kendisinin grd ya da dinledii olaylarn seilmesi ile ortaya kt. Seyahatname, ok ynl bir yapttr. Birka yerde kendisi de asl maksadn dna ktn, bu ite olan bitenleri ayrntlarla yazsa bakaca bir cilt olacan iaret eder. Bunlarn arasndan kendisinin de arasra "sergzet-i hakiranemiz, serencam- fakiranemiz" yollu szlerle, dile getirdii olaylarn fazla olduunu syler. Evliya, tarih kitaplarnda sonular anlatlm kimi savalar, ayaklanmalar iinde imi gibi yakndan izlemek ve gzlemek durumunda bulunmutur. a, on yedinci yzyln karmakark bir zamandr. Gvenilir, i baarabilir kii olarak Defterzade Mehmet Paann, Melek Ahmet Paann dairelerinde bulunmu olay bir insan gr alanndan karp da genel tasvirler, basmakalp szlerle anlatmyor, karda, tipide, vuruma ve atmalardaki bir insan kalabalnn skntsn, bunalmn bir tablo halinde deil ektiklerini, gzyle grdklerini anlatarak okuyan etkiliyor..

Manis li Genel Kitaplndaki yazma nshadan olduu gibi aktarlmtr. Metinde bir deitirme yaplmamtr. Zamanmza gre bilinmeyen kimi szckler okuyucunun dikkatini kesmemek iin [...] iareti arasnda kara harflerle aklanmtr. Olaylarn genel bir gr ile anlalabilmesi iin de her blm banda baz bilgiler verilmitir.
X

HAKKINDA YAZILANLAR

Seyahatnamesi Okuma Szl (1)
HLM YAVUZ Zaman 22.09.2004

Prof. Dr. Doan Kuban, 1984 ylnda (Mart 1984, 3/21) Ankarada yaymlanan Boyut Dergisinde (ayra iinde belirteyim: Boyut, plastik sanatlar alannda bugne dein lkemizde baslm, az sayda nitelikli dergilerden biridir) yaymlanan Geleneksel Trk Kltrnde Nesneler Dnyasna Bak balkl yazsnda, Seyahatnamesinin, mimarlk tarihine ilikin bir kaynak olarak kullanlmasnn mmkn olmadn syler, mesela, Sleymaniye [Camii]nin tanmn yapan blm iyice incelendii zaman, bu bilgilerle Sleymaniyenin rkonstrksiyonunun yaplamayacan kabul etmek zorunda kalrsnz der.

Kuban, Evliyann, heyecan dolu dil[ine] karn, ne caminin emas, ne bykl [...] bakmndan yeterli bilgi edinip bundan Sleymaniyenin nasl bir yap olduunu karmak olana[nn] bulunmadn; []nk Osmanl kltrnde, nesneler[in] deil, ilikiler[in] nem ta[dn] belirtir ve yle der: Bu nedenle de sosyal yaama ilikin gzlemleri o kadar ilgin olan Evliyay, gvenilir bir mimari tarihi kayna olarak kullanmak olanakszdr. Kukusuz bu yarg, Evliyann yine de nemli bir tarihi kaynak olma niteliini deitirmez.

Evliya elebinin Seyahatnamesi, Osmanl sosyal tarihi aratrmalar balamnda, gerekten son derece ayrntl bir envanter sunar. Bu sosyal tarih envanterinin bir blm (hatta nemli bir blm!) Evliyann 17. yzyl Osmanl corafyasnn iinde ve dnda konuulan dillere ve dialektlere ilikindir. Dolaysyla Seyahatname, Kubann belirttii gibi mimarlk tarihi asndan yararlanlabilir olmasa da, zellikle Trk Dili tarihi aratrmalar bakmndan, bulunmaz bir kaynaktr.

zellikle Trk Dili tarihi, demem bouna deil. Neredeyse 20 yldan beri Seyahatnamesi zerinde alan ABDli deerli bilim adam Prof. Dr. Robert Dankoffun, 1989 ylnda toplanan Uluslararas Altaistik Konferansna sunduu, Turkic Languages and Turkish Dialects according to Evliya elebi balkl bildiride de belirttii gibi (bu bildiri Bernt Brendemoenin editrlnde, Altaica Osloensiada, Osloda yaymlanmtr), Seyahatnamede, Evliya elebinin gezileri srasnda saptad, Trke dndaki (non Turkic) otuz dilden baka, Trke konusunda da ok zengin malzeme bulunmak- tadr. Dr. Dankoff, Evliyann genelde Trkologlarn Arapa metinlerde saptamakta glk ektikleri fonetik nanslar da gsterdiini bildiriyor. i k i/

Grlyor: Seyahatname, Trke dnda otuz (evet, otuz!) dile ilikin bilgileri ierdii gibi, Trkenin Anadolunun farkl yrelerinde ve Orta Asya corafyasnda konuulduu biimiyle de ilgilenmitir. (Ayra iinde belirteyim: Bu diller arasnda Kbti dili, Arapa, Macarca, Tatarca, Nogayca, Arnavuta, Yunanca, Slav dilleri, Ukraynaca, Kafkasya dilleri, Grcce, Kalmka, talyanca ... da bulunuyor). Seyahatnamesinin ihtiva ettii bu gz kamatrc dil malzemesi (hazinesi demek belki daha doru!) zerinde yllar sren ve gerekten byk emek ve entelektel donanm isteyen almasn, Dr. Dankoff, An Glossary bal ile, 1991 ylnda yaymlamt. (Glossary, Harward niversitesi Yakn Dou Dilleri ve Medeniyetleri Blmnn yayn olarak baslmtr.) Kitabn alt bal ise, Unusual, Dialectical and Foreign Words in the Seyahatnamedir. (Dankoffun deyiiyle: Seyahatnamedeki Yabanc Kelimeler, Mahalli fadeler).

Prof. Dr. Robert Dankoffun Glossarysinden, bugne kadar ancak ngilizce bilenler yararlanmaktayd. imdiyse bu eser, Prof. Dr. Semih Tezcan gibi ok deerli bir dilbilimci tarafndan katklarla ngilizceden ev[rilmi] bulunuyor. Dr. Tezcan, Dr. Dankoffun An Glossary iin Trke karlk olarak uygun grd Lgat yerine, Seyahatnamesi Okuma Szl" demeyi tercih etmi.

Okuma Szln tantmaya nmzdeki hafta da devam edeceim.




Bu biyografi (evliya elebi) 30440 kez okundu.

Biyografi: evliya elebi Hayat-yaam hakknda bilgi veriyor.

iletisim  Reklam  Gizlilik szlesmesi
Diger sitelerimize baktiniz mi ? Radyo Dinle - milli piyango sonuclari - 2017 yeni yil mesajlari - Gzel szler Sohbet 2003- 2016 Canim.net Her hakki saklidir.