Gzel szler | Fkra | Hikaye | iir - air| ark szleri | Trkler | Sohbet odalar | Rya | Salk | Biyografi | islam | Gzeller | Payla


bertolt brecht kimdir ? bertolt brecht biyografi
Canim.net
a  b  c    d  e  f  g  h    i  j  k  l  m  n  o    p  r  s    t  u    v  y  z 
bertolt brecht

HAKKINDA YAZILANLAR

Yazar - Ynetmen

Sanat ve Yaam

Asl ad Eugen (Doum, 10 ubat 1898 Augsburg - lm, 14 Austos 1956 Berlin ADC) air, oyun yazar, tiyatro ynetmeni ve kuramcsdr. Baarl oyunlarndan baka kuramsal yazlar ve uygulamada getirdii yeniliklerle de 20. yy tiyatrosuna yn vermi nclerdendir. Aristotelesi olmayan Epik tiyatro anlayyla devrim yaratm, ada siyasal ve maddeci tiyatronun nde gelen temsilcilerinden olmutur.
Zengin bir aileden gelen Brecht, Augsburglu bir kat fabrikas mdrnn oluydu. inde doup byd Augsburg, Kaiser Wilhelm dneminin balarnda kk sanayisi hzla gelien tam bir burjuva kentiydi. 1914-15'te Augsburger Neueste Nachrichten adl gazetede ilk iir ve dzyazlarn yaynlayan Brecht, edebiyata ve tiyatroya ilgi duymasna karn, 1917'de liseyi bitirdikten sonra Mnih'te tp okumaya balad. I. Dnya Sava'nn son ylnda, 1918 sonbaharnda askere alnd ve Augsburg'daki askeri hastanede salk grevlisi oldu. Brecht'in hastanede tank olduu sefalet, lmne dein kararl bir ekilde srdrecei sava kart tutumunun temelini oluturdu. Ayn zamanda kiilii de, belli bal ynleriyle bu yllarda belirginleti.
Brecht ilk oyunu 'Baal'i 1918'de yazd. 1919-1920'de Volkswille adl Augsburg gazetesinin tiyatro eletirmeni olarak acmasz yazlar kaleme ald. 1919-23 arasnda Mnih'te tp renimini srdrd. Ama o gnlerde daha ok yazarlar ve tiyatocularla iliki kuruyordu; bir sre de nl kabare sanats Karl Valentin'in yannda alt. 1920-21'de Berlin tiyatro evrelerinde tutunmaya altysa da baar salayamad. 1920'de annesinin lm zerine tp renimini yarda brakt, Mnih'te yazarlkla geinmeye balad. Tiyatro alanndaki ilk baarsn 'Trommeln in der Nacht' (1922; Geceyars Trampet Sesleri) oyunuyla kazand. 1922'de Mnih Oda Tiyatrosu'nda kendisinin sahneye koyduu oyun, Kleist dl'n kazanmasn salad. Ayn yl Marianne Zoff adl bir tiyatro oyuncusuyla evlenen Brecht, 1923'te 'Im Dickicht der Stadte' (1921; Kentlerin Fundalnda), 1924'te 'Leben Eduards des Zweiten von England' (1924; ngiltere Kral II. Edward'n Yaam) adl oyunlarnn Mnih Oda Tiyatrosu'nda sahnelenmesinden sonra, yazar Carl Zuckmeyer'le birlikte Max Reinhardt'dan ald neri zerine Berlin'e yerleti. 1924'ten 1926'ya dein dramaturg olarak Max Reinhardt'n yannda Deutsches Theater'de alt. lk evlilii baarl olmamt. Daha sonra iliki kurduu, gene bir tiyatro oyuncusu olan Helena Weigel'den 1926'da bir olu oldu; 1928'de Weigel'le Brecht resmen evlendiler. Bu evlilik Brecht lene dein srd.
ERKEN DNEM YAPITLARI
Brecht'in ilk dnem oyunlar, davurumcu tiyatro anlay dorultusundayd. Henz belirgin bir siyasal izgisi olmayan bu yaptlarda, Brecht'in daha sonra gelitirecei yeni tiyatro kuramnn izleri de grlmyordu. Ama orta snf kltrn yakndan tanyan Brecht, daha bu ilk yaptlarnda bile burjuva deerlerine kar kmt. rnein balad trndeki ilk iirlerinde, burjuva deerlerine duyduu tiksintiyi, toplum d kiilere besledii yaknl dile getirmiti. lk oyunu Baal'in kahraman da bu trden ayya, serseri bir airdi. Topluma uyum salayacana lmeyi yeleyen, toplum d bir kiinin canlandrd oyun, arada arklarla blnmt; art arda dizilmi birbirinden bamsz sahneleri ve genelde ar basan lirik slubuyla daha ok balad trne yaklayordu. 'Baal'de yer alan ve oyunun akyla dorudan ilgili olmayan, kendi balarna birer iir nitelii tayan 'Choral vom grossen Ball' (Byk Ball Korali) ve 'Ballade vom ertrunkenen Maedchen', (Boulan gen kz balad) Brecht sonradan ilk dnem iirlerini bir araya toplad 'Hauspostille' (1927; Dua Kitab) adl kitabna ald. Brecht 1926-27'den sonra diyalektik maddecilikle yakndan ilgilendi. Bir yandan niversitede Karl Korsch'un derslerine katlrken (1932-33) bir yandan da o yllarda Berlin'de bulunan ynetmen Erwin Piscator'la birlikte alt. Piscator'la yapt ibirlii, kafasnda yeni bir sahneye koyma anlaynn, yeni bir dramaturji grnn belirginlemesine yardmc oldu. 1927'de yazd 'Mann ist Mann' (Adam Adamdr) bu dorultudaki ilk oyunuydu. Burada ilk kez, daha sonraki oyunlarnda sk sk karlalacak olan 'parabol' (mesel) biimini kullanmt.
Hmal Galy Gay'in bir gecede emperyalist bir askere dntrlmesini anlatan oyun, bir tez ve bu tezin dorulanmas biiminde yazlmt. Brecht'in bundan sonraki yapt 'Dreigroschenoper' (1928; Kuruluk Opera, 1964), ona dnya apnda n salad. Oyunda, yeni gelitirmekte olduu epik tiyatro anlay dorultusunda, izleyicilerin kendilerini oyuna kaptramamalarn ve olaylar karsnda eletirel bir tutum alarak kapitalist burjuva dzeninin gereklerini anlamalarn amalyordu. 18. Yzyl ngiliz yazar John Gay'in 'The Beggar's Operas'nn (Dilenci Operas) bir uyarlamas olan oyun, apak bir toplumsal eletiri getiriyorsa da, siyasal eiliminde henz bir btnlk yoktu. Brecht, ancak ilerde yazaca 'Dreigroschenroman'da (1934; Be Paralk Roman, 1972) devrimci eilimlerini daha belirgin bir biimde ortaya koyacakt. Berlin'deki 'SchiffbauerdammTiyatrosu'nun al oyunu olarak seilen ' Kurululuk Opera', Brecht'in ynetmenlik yapmasnn yansra, ilk kez sahneye kan Lotte Lenya (Kurt Weil'in kars) ve Ernst Busch gibi oyuncularyla da byk ilgi toplad.
'Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny'de (1928; Mahagonny Kentinin Ykselii ve D) ' Kuruluk Opera' gibi, Brecht'le besteci Kurt Weil'n ibirlii sonucunda ortaya km baarl bir mzikli oyundu. Bu ikinci operasnda Brecht, artk grlerini somutlatrarak kapitalist toplumun olumsuz bir topyasn sergiliyordu. Her iki oyunun ulat baar da, Kurt Weil'n, btn opera ve senfonilerine kar olan halka yakn ve caz eleriyle karm 'kart-mzik'inin etkisi de bykt.
Brecht, btn dnya gibi Almanya'y da sarsan Byk Bunalm'n etkisi altnda, ekonomik ve toplumsal sorunlara ancak Marksist retinin zm getirebilecei inancyla, 1930'dan balayarak bir dizi 'retici oyun' (Lehrstck) yazd. Kuru, kkrtc, aklc bir slubu benimsedii ve soyut bir dil kulland bu yaptlarnda artk Weil'n ince alayl, yergici mziinin yerini de Eisler'in mzii almt. En nemlileri 'Die Massnahme' (1930; nlem), 'Die Ausnahme und die Regel' (1930; Kuralla Kural D, 1962) ve 'Der Jasager und der Neinsager' (1930; Evet-Diyenlerle Hayr-Diyenler, 1970) olan bu oyunlarda Brecht, doru olan gstermek yerine, eitli olaslklar deneme yolunu semiti. Ama ksa srede bu tr soyut tartmalardan uzaklat ve siyasal tutumunu dorudan ortaya koyduu bir yolda yrmeye balad. Bylece, her ikisinin mziklerini de Eisler'in yapt iki oyunla, 'Die heilige Johanna der Schlachthfe' (1929-30; Jeanne d'Arc Durumas) ve Maksim Gorki'nin romanndan uyarlad 'Mutter' (1932; Ana) ile birlikte Brecht'in retici oyunlar da yeni bir aamaya giriyordu.
Brecht artk sorunlar soyut dzeyde ele almyordu; eylem iki insann yazgs evresinde geliiyordu. Almanya'nn o yllarda iyice bozulan siyasal dengesi, yalnz dnce dzeyinde mcadele vermenin anlamszln ortaya koymutu. Berlin Radyosunda ancak bir kez radyo oyunu olarak yaynlanabilen 'Jeanne d'Arc'n ardndan Brecht'in senaryosunu yazd, ynetmenliini S. Dudow'un yapt 'Die kuhle Wampe' (1932) adl film de yasakland. 1933'teki Reichstag (Parlemento) yangnndan hemen sonra da Brecht, ailesi ve birka arkadayla birlikte Almanya'dan ayrlmak zorunda kald.
SRGN YILLARI
Ksa bir sre svire'de yazar Kurt Klaeber'in yannda bulunduktan sonra Danimarka'ya geti ve 1939'a dein Svendborg yaknlarnda yaad. Orada geirdii gnler, yaratcl asndan ok verimli oldu. Bir dizi iirin yan sra, en nemli oyunlar da bu yllarn rnyd. Brecht 1935'te Moskova'ya, ardndan 'Ana'nn New York'ta sahnelenmesi nedeniyle ksa bir sre iin ABD'ye gitti. Yine ayn yl iinde Willi Bredel ve Lion Feuchtwanger'le birlikte Moskova'da 'Das Wort' adl bir dergi kartt. 1937'de spanya Sava ile ilgili olarak Paris'te toplanan Uluslararas Yazarlar Kongresi'ne katld. Nisan 1939'da Hitler'in Danimarka'y igalinden az nce sve zerinden Finlandiya'ya geti, 1941'de de Moskova ve Vladivostok zerinden ABD'ye gitti.
Hollywood yaknlarndaki Santa Monica'ya yerleen Brecht orada L. Feuchtwagner, A. Huxley, W.H. Auden, H. Eisler, P. Dessau, H.H. Mann ve E. Piscator'la bulutu. Charlie Chaplin'le dostluk kurdu. Chaplin'in pandomime dayal gsteri sanat, onun tiyatro anlay zerinde ok etkili oldu. Film almalar da yapan Brecht'in yalnzca bir tek senaryosu, Fritz Lang'la birlikte hazrladlar 'Hangmen Also Die' (Cellatlar da lr) 1934'te filme ekildi. Bunun dnda oyunlar pek tutulmad. Tiyatro anlay, Broadway oyunlaryla koullanm Amerikan seyircisine ters gelmiti. 1947'de Washington'daki, Amerika'ya Kar Etkinlikleri Soruturma Komitesi tarafndan Kominist Parti'yle ilikileri konusunda sorguya ekilen Brecht, bir yl sonra ABD'den ayrld.
Brecht'in Almanya dnda geirdii 1933-47 arasndaki dnem yaratclk bakmndan ok verimli oldu. Bu onun edebiyat yaamnn nc evresidir. iirlerinin bir blm, yeni tiyatro kuram dorultusundaki en nl be oyunu, balca kuramsal denemeleri hep bu yllarn rndr. Danimarka'da kald yllarda yazd, daha ok siyasal ierikli iirleri 'Die Svendborger Gedichte' (1939; Svendborg iirleri) adyla yaymland. Ksa talamalar biimindeki bu yeni iirlerinde Brecht, uyumsuz iki durumu ya da imgeyi kar karya getirerek okurda yadrgatc bir etki uyandrmak, onu dndrerek belli bir durumdaki elikiyi belirtmek istemiti. Bu, onun yalnz iirde deil, oyunlarnda ve dzyazlarnda da kulland temel yntemdi. 'Schneider von Ulm' (Ulm Terzisi) 'An die Nachgeborenen' (Gelecek Kuaklara) 'Fragen eines lesenden Arbeiters' (Okuyan Bir inin Sorular) bu tr iirlerinin en tannmlardr.
O dnemin gelien toplumsal ve siyasal olaylar, Brecht'in oyunlarnda da siyasal kaygnn ar basmasna yol at. Ayn yllarda yazd 'Die Rundkpfe und die Spitzkpfe' (1933; Tak-Tik), 'Furcht und Elend des Dritten Reiches' (1938; Hitler Rejiminin Korku ve Sefaleti), Hitler'in glenerek ynetimi ele geirmesini Amerikan gangster evrelerine uyarlad 'Der aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui' (1941; Arturo Ui'nin Engellenebilir Ykselii, 1971), hep bu kaygnn belirgin olduu, mesel biiminde yazlm oyunlarndand. 1938-39'un iki nemli oyunundan biri, savala hesaplama amac tayan ve 1920'lerdeki retici oyunlarndan ayr dnlemeyen 'Das Verhr des Lukullus'du. (1939; Lukullus'un Mahkum Edilii) Yapt daha sonra, Paul Dessau'nun mzii eliinde Berlin Operas'nda sahnelendi. Ayn dnemin sava kart ikinci nemli yapt ise sve'te tamamlanan ve mziini gene Paul Dessau'nun yapt 'Mutter Courage und ihre Kinder'di. (1938; Cesaret Ana ve ocuklar, 1967). Otuz Yl Savalar'n konu alan oyunda, sava alanlarnda gezerek ticaret yapan, ekmeini karmaya alt savaa kazan getirecek bir 'i' gzyle bakan Cesaret Ana'nn bu uurda iki olunu kaybetmesi anlatlyor ve savatan karl kanlarn kk insanlar olmadklar sergileniyordu. Gene 1938'de Danimarka'da yazd 'Galileo Galilei' adl oyununda Brecht, Galilei'yi rnek alarak, bilim adamnn, kendisine uygulanan basklar karsndaki tutumunu irdelemiti. Oyunu, Hitler Almanyas'ndan katktan sonra Danimarka'da ilk kez kaleme al, uranyum atomunun Alman fizikilerce paraland haberi ile ayn gnlere rastlamt. Bilim adamnn tek amacnn btn engellere karn bilime hizmet olduunu savunan Brecht, oyunun bu ilk biimde Galilei'yi bir kahraman olarak gstermiti. Amac, ayn yllarda Almanya'da uygulanan bask karsnda ylmayarak yurt iinde ya da dnda, zor koullar altnda almalarn srdren sanatlar destelemekti. Oyun 1934'de ABD''e sahnelenmek zere ngilizceye evrildi. Joseph Losey ynetmenlii yapacak, Charles Loughton da Galilei roln oynayacakt. Brecht bunun zerine oyunu bir kez daha ele ald. 1947''e Hollywood'da sahnelenerek olumlu eletiriler alan oyunun'Das Leben des Galilei' (Galilie, 1963 / Galile'nin Yaam, 1983) adl bu ikinci biiminde, o arada atom bombasnn Hiroima'da kullanlmasnn dourduu korkun sonular yaam olan Brecht iin artk nemli olan, ne olursa olsun bilime hizmet deil, bilim adamnn insanlk karsnda tad sorumluluktu. Bulularnn egemen glerin (Kilisenin) eline gemesinde bir saknca grmeyen, onlarn insanln yararna kullanlp kullanlmadn dnmeyen Galilei'yi Brecht bu kez kendi zevkleri ve korkular uruna insanl satan bir bilim adam olarak yarglyordu.
Brecht'in srgn yllarnda ortaya kan bir baka nemli oyunu da, gen bir mesel biiminde olan 'Der gute Mensch von Sezuan'd. (1953; Sezuan'in yi nsan, 1957, 1975) Dnyann yeterince iyi olup olmadn aratrmak iin yeryzne gelen Tanr oyunun sonunda, dnyay deitirmek zorunda kalmamak iin, bu sefalet ve yoksulluun ortasnda insanolunun iyi olamayacan grmezden geliyorlard. Brecht, iinde yaanan dzende, hem iyi insan olmann, hem de insan onuruna yarar bir biimde yaamann olanakszln sergiliyordu.
Gemiteki dogmatik retici tiyatrosunun yerini, artk oyunun sonunu ak brakarak izleyiciye belirli sorular ynelten ve onu belirli dnceler ynnde harekete geiren bir tiyatro almt. Bu oyundaki, kiiliin ikiye blnmesini Brecht, daha nceki yllarda yazd 'Die sieben Todsnden' (1933; Anna'nn Yedi Ana Gnah) adl bale oyununda da kullanm, insanl koruyan gsz ve yoksul Anna II'nin karsna, ekonomik adan baarl, ama insan olarak km Anna I'i koymutu. Brecht'in iki ayr kiiliin blnmesini kulland baka bir oyunu da, ilk kez 1940'da Finlandiya'dayken kaleme ald, daha sonra 1948'de ABD'de byk lde deitirerek yeniden yazd 'Herr Puntilla und seinKnecht Matti'ydi. (Bay Puntilla ile Ua Matii, 1965). Efendi-uak ilikisinin ilendii bu kaba gldrde, evresini acmaszca smren iftlik sahibi Bay Puntilla, iki itiinde insancl bir kiilie brnyordu.
Brecht gene ABD yllarnda Lion Feuctwanger'le birlikte yazd 'Die Gesichte der Simone Machard' (1943; Simone Machard'' Grleri) adl oyununda Alman birliklerinin Fransa'ya girmesinden hemen nce, Jeanne d'Arc'n grevini yklendiini dleyen bir kzn d dmanla birlikte, lkenin karlarn gzetmeyen kendi yurttalarna kar da direniini anlatt. 'Schweik im zweiten Veltkrieg' (1944; vayk Hitler'e Kar, 1982)adl oyunda ise Schweyk'in daha deiik bir direni biimi vard. Bu yaptta Haek'in romanndan yola kan Brecht, eline olanak geince sabotajlar dzenleyen ya da ordudan kaan, iine gelince de safla vuran, yneticileri akna evirip alaya alan ar kurnaz bir tip canlandrmt.
Brecht, epik tiyatro kuram dorultusundaki nemli oyunlarndan biri olan 'Der Kaukassische Kreidekreis' (1948; Kafkas Tebeir Dairesi, 1963, 1980) ABD'de bulunduu yllarda yazd. Oyunda ortaya atlan sorun, topran tapulu sahibine mi, yoksa onu en iyi ekilde ileyene mi ait olduuydu. Brecht buna rnek olarak bir ocuun, kendisini zor zamanlarda terk eden gerek annesine mi yoksa onu alp her trl gle gs gererek byten kadna m ait olmas gerektiini irdeliyor ve nl tebeir dairesi deneyi ile her eyin onu en iyi deerlendirene verilmesi gerektiini savunuyordu. Oyunda bu deneyi gerekletiren Azdak, Brecht'in lmsz oyun kahramanlarndan biri oldu.
DZYAZI ALIMALARI
Brecht'in tiyatro alannda epik elerden yararlanmasna karn, epik trdeki tiyatro d yaptlar fazla yank uyandrmad. rnein Be Paralk Roman, Kuruluk Operas'nn baarsna ulaamad, 'Die Geschafte des Herrn Julias Caesar' (Bay Jlius Caesar'n leri, 1972) ve 1937'de yazmaya balad 'Tui' adl iki roman tamamlanmadan kald, ancak lmnden sonra yaymland. 'Kalendergeschichten' (1949; Takvim ykleri) adn tayan ksa ykleri ile 1930-56 arasnda yazd ve birer aforizma niteliindeki 'Geschichten vom Herrn Keuner' ise (Bay Keuner'in ykleri) daha baarl oldu.
Brecht'in oyunlarn ve kuramsal tiyatro yazlarn ieren ilk toplu yayn olan 15 kitaplk 'Versuche' (Denemeler) 1930'da yaymlanmaya balam, bir sre ara verildikten sonra 1957'de tamamlanmtr. 'Gesammelte Werke' (Toplu Yaptlar) ise 1967 ve 1976'da 20 cilt olarak yaymlanmtr. Trkiye'de de tek tek oyun evirilerinin yan sra, iirlerinden yaplm semeler 'renmenin vgs' (1966), 'Halkn Ekmei' (1972, 1985), 'Yarnn Byklerine iirler' (1976), 'Makinalarn Trks' (1979), 'Karanlk Zamanlar' (1980), 'Ak iirleri' (1983), 'Tiyatro iirleri' (1987) gibi adlarla kmtr. Dnce, tiyatro ve edebiyat kuram konularndaki eitli yazlar ise 'Bir Derleme Bir Oyun (1963), 'Epik Tiyatro zerine' (1964, 1981), 'ki Mltecinin Konumalar' (1975), 'Sosyalist Gerekilik ve Toplum' (1976), 'Hurda Alm ve Sosyalist Adan Bir Sanat Kuram' (1977), 'Sinema Yazlar' (1977), 'Me-Ti: Tarihte Diyalektik' (1977), 'Deneysel Tiyatro' (1981), adlar altnda Trkeye evrilmitir. Trkiye'de Brecht zerine yaymlanan kitaplar unlardr: zdemir Nutku/Trkiye'de Brecht (1976), Walter Benjamin/Brecht' Anlamak (1984), Marianne Kesting/Tarihte ve amzda Epik Tiyatro (1985) ve Brecht (1985; Yaam yks)
Kaynak: Ana Britanica Ansiklopedisi




Bu biyografi (bertolt brecht) 3861 kez okundu.

Biyografi: bertolt brecht Hayat-yaam hakknda bilgi veriyor.

iletisim  Reklam  Gizlilik szlesmesi
Diger sitelerimize baktiniz mi ? Radyo Dinle - milli piyango sonuclari - 2017 yeni yil mesajlari - Gzel szler Sohbet 2003- 2016 Canim.net Her hakki saklidir.